Хан - қарақшы, халық - сарапшы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал билік иесінің сөзіне немесе ісіне жұрттың көзсіз ермей, оны халық таразысынан өткізуі керек деген ойды білдіреді. Тура мағынасында, хан — ел басқарушы, ал қарақшы — зорлықшыл, әділетсіз адам. Астарлы мағынасы бойынша, егер басшы әділ болмаса, оның беделі мен жарлығы халық алдында құнсыз болады. Халық — шындықты ажыратып, жақсы мен жаманды салыстыратын ең әділ өлшеуіш.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «хан» — тек тарихи тұлға емес, жалпы басшы, бедел иесі. «Қарақшы» — заңсыздық, қиянат, озбырлықтың бейнесі. «Сарапшы» сөзі халықтың ақыл-ойы, тәжірибесі мен әділ бағасын көрсетеді. Яғни, ел ішінде кез келген адамның ісі көптің сүзгісінен өтеді; жалған абырой ұзаққа бармайды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал басшыға, қызметкерге не танымал адамға баға бергенде жиі еске түседі. Мысалы, бір компанияның басшысы сырттай беделді көрінгенімен, ұжымын қанаушы болса, қызметкерлер мен қоғам оның шынайы бейнесін тез аңғарады. Сонда «халық — сарапшы» деген ой айқын көрінеді.