Ханның қасында қалтырап жатқанша,
Қарадан қалағаныммен қаңғырып өлейін.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның ар-намысы мен еркіндігін бәрінен жоғары қоятынын білдіреді. Тура мағынасында: біреудің қасында қорқып, жағымпазданып, қадірсіз күйде жүргеннен гөрі, өз бетіңмен, өз таңдауыңмен өмір сүрген жақсы. Астарлы мағынасы: басыбайлы тәуелділікке, қорлыққа, жалған қорғанысқа көнбеу керек. Адам өз қадірін сақтап, еркін өмір сүруді таңдаса, тіпті қиындыққа ұшыраса да, рухы биік болады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «хан» — билік, күш, үстемдік символы. «Қалтырап жатқанша» деген тіркес қорқыныш пен бас июді көрсетеді. Ал «қара» сөзі қарапайым халықты, көпшілікті, төменгі әлеуметтік орынды меңзейді. «Қаңғырып өлейін» деуі — ең соңғы шекке дейін еркіндікті, намысты сақтауды білдіретін әсірелі образ. Яғни мақал байлық пен мансаптан гөрі адамдық қадірдің қымбат екенін танытады.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал өз пікірін айта алмай, біреуге жағыну үшін арын таптап жүрген адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, жұмыста бастықтың ығына жығылып, әділетсіздікке үнсіз көнгенше, адам өз абыройын сақтап, басқа жол іздегені дұрыс деген ой осы мақалмен беріледі.
Qaradan qalaǵanymmen qańǵyryp óleıin.