Хан табылар, қараша табыла бермес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: ел ішінен хан да табылады, бірақ қарапайым, адал, көптің қамын ойлайтын қараша адам әрдайым оңай табыла бермейді. Астарлы мағынасы — ел басқару, мансап иесі болу бір басқа, ал шын халықшыл, мінезі таза, сөзіне берік, елге сүйенер азамат болу бір басқа. Яғни атақ пен лауазымнан гөрі, адамдық қасиет пен көпке пайдасы бар тұлғаның сирек кездесетінін аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «хан» — билік, мәртебе, жоғары орынның символы. Ал «қараша» — қарапайым халық, ел ішіндегі көпшілік. Мақал екі ұғымды салыстырып, биік атақтың кез келген заманда пайда болатынын, бірақ кішіпейіл, шыншыл, елге жақын адамның құны ерекше екенін білдіреді. Бұл жерде «қараша» кемсіту емес, қайта халықтың ішінен шыққан нағыз парасат иесін меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды басшылыққа, қызметке немесе беделге қатысты айтуға болады. Мысалы, бір мекемеде лауазымды адам көп, бірақ ұжымды біріктіріп, әділ шешім шығаратын, жұрттың сөзін тыңдайтын нағыз азамат аз болса, осы мақал орынды айтылады. Демек, қызмет табылар, ал адамдық табыла бермейді.