Шақпақ, шақпаққа от берген ақымақ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал бір адамның өз зиянына өзі себеп болып, соны аңғармай жүргенін әжуалайды. Тура мағынада шақпақ тастан от тұтанып, сол отты тағы да шақпаққа беру мүмкін емес дегенді елестетеді. Астарлы мағынада — ойсыз, аңғал, пайымсыз адам өзіне қауіп төндіріп, кейін соның салдарын түсіне алмай қалады. Яғни ақылсыздық кейде сыртқы жаудан емес, адамның өз ішкі салақтығынан басталады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «шақпақ» — от шығаратын құрал, ал «от беру» — бір іске түрткі болу, қозғалыс беру деген бейнелі ұғым. Бір затқа өзі от беріп тұрған шақпақтың әрекеті қисынсыз көрінеді. Сол арқылы мақал ақымақтықтың мәнін шебер ашады: пайдасыз әрекет, орынсыз қимыл, өз басына өзі қауіп шақыру. Бұл образ адам мінезіндегі салғырттық пен ойсыздықты өткір сынайды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды жауапсыз шешім қабылдап, кейін соның кесірін өзіне тартқан адамға қатысты айтуға болады. Мысалы, біреу құжатты оқымай қол қойып, кейін айыппұл немесе шығынға ұшыраса, жұрт «шақпақ, шақпаққа от берген ақымақ» деп, ойланбай істелген істің зардабын меңзейді. Мұнда негізгі сабақ — кез келген істі ақылмен, сақтықпен жасау керек.