Хан ақымақ болса, халық күйзеледі.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал биліктегі адамның ақылы мен парасаты ел тағдырына тікелей әсер ететінін айтады. Хан — ел басқарушы, ал оның ақымақтығы мен көрегенсіздігі бүкіл халыққа зиян әкеледі. Астарлы мағынасы: басшы дұрыс шешім қабылдамаса, әділдік бұзылып, елдің берекесі кетеді, жұрттың тұрмысы да, тыныштығы да нашарлайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «хан» — тек тарихи патша емес, жалпы басшы, жетекші, ел тізгінін ұстаған адам. «Халық күйзеледі» деген тіркес елдің ауыр халге түсуін, таршылық көруін, үміті солуын білдіреді. Мақал басшының ақылсыздығы жеке қате емес, көпшілікке тарайтын үлкен зардап екенін бейнелейді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгінгі күні де маңызын жоғалтқан жоқ. Оны ауыл әкімі, мекеме басшысы, директор немесе мемлекет басшысы туралы айтуға болады. Мысалы, егер мектеп директоры істі білмей, әділетсіз шешімдер қабылдаса, мұғалімдер де, оқушылар да қиналып, ұжымның жұмысы төмендейді. Сондықтан бұл мақал жауапты қызметте ақыл, білім, әділдік қажет екенін ескертеді.