Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
326
Орташа
Сұрыптау:
Ақшелегі түскендей ақтарылады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір нәрсенің бар сырын бүкпей, түгел ашып айтуын білдіреді. Тура мағынасында «ақ шелектің…
Көрнекті іс көмілмейді.
Негізгі мағынасы Көрнекті, елге пайдалы, көзге түсерлік жақсы іс ешқашан ұмытылмайды, жасырын қалмайды. Адамның шын…
Күш жақсы, күштен іс жақсы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — күштің өзі жақсы болғанымен, одан да жақсысы сол күшті дұрыс іске жұмсау…
Иесі баққан ит семіз.
Негізгі мағынасы Иесі күтіп, дұрыс баптаған иттің күйі жақсы болады деген тура мағынадан бөлек, бұл мақал кез келген…
Аға ұрар болар, іні тұрар болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — отбасында немесе ағайын арасында аға ашуланып, қатал сөйлеп, тіпті ұрсып…
Иттің құтырғаны - өлгені.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — құтырған иттің ақыры өлімге әкелетіні. Астарлы мағынасы — ашуға ерік…
Бір қолын екі еткен.
Негізгі мағынасы «Бір қолын екі еткен» деген тіркес бір істі екі есе көбейтіп, қолда барды еселеп, ұқыптылықпен…
Ала қойда кінә жоқ, жүні болмаса.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ала қойдың өзінде мін жоқ, егер жүнсіз болса, оның кемшілігі емес. Астарлы…
Сары майдан дәметкен итің құрысын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреудің еңбегіне, несібесіне немесе дайын ырысына орынсыз үміт артқан адамды сынайды. Тура…
Жыртық үйді жел табар,
Өтірік сөзді шын табар.
Өтірік сөзді шын табар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жыртығы бар үйге жел кіріп, оның олқы тұсы бірден байқалады; сол сияқты…
Жаманның берген асынан,
Жақсының берген кеңесі артық.
Жақсының берген кеңесі артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жаман адамның берген асына қарағанда, жақсы адамның айтқан ақылы мен…
Жапалаққа күннен түн жақсы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жапалақ түнде белсенді болып, қараңғыда өзін еркін сезінеді, ал күндіз…
Аузына әлі жетпегеннің,
Қолында масқарасы бар.
Қолында масқарасы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам әлі жетілмей тұрып, ойланбай сөйлемесе де, істеген ісі арқылы ұятқа қалатынын…
Жақсы оңқай асықтай оңтайлы.
Негізгі мағынасы Жақсы адам да, жақсы істің өзі де қолайлы, ыңғайлы, бірден жарасып тұрады деген ой айтылады. «Оңқай…
Бәйге атқа бәйге ат шалдырмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бәйгеге қосылған ат жарыс үстінде басқа бәйге атқа «шалдырмайды», яғни өз…
Жұмыс басты - ер қашты.
Негізгі мағынасы «Жұмыс басты - ер қашты» деген мақалдың тура мағынасы — адам жұмыспен шұғылданып, соған беріліп кетсе…
Есек қодығымен, шеңгел собығымен.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір нәрсенің өзіне лайық жұбы, сыңары болатынын білдіреді. Тура мағынасында есектің төлі…
Диуананың ойында да бір нәрсе бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ақылы кем көрінетін, елден өзгеше әрекет ететін адамның да ойында бір…
Қасқырда қанағат, бекте салауат жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ашкөздігі мен тойымсыздығын сынайды. Тура мағынасында қасқыр да, бектей дәулетті…
Тіріде жылы қарамас,
Өлгенде жоқтап жыламас.
Өлгенде жоқтап жыламас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам тірі кезінде қадірін білмей, жылы қабақ танытпай, сый-құрмет көрсетпесе, өлген соң…
Түйесіне қарай жазысы,
Биесіне қарай қазысы.
Биесіне қарай қазысы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әркімнің несібесі, сыбағасы, мінезі мен тұрмысы өз жағдайына, мүмкіндігіне қарай болатынын…
Қолыма жұмыс бергенің,
Жаныма тыныс бергенің.
Жаныма тыныс бергенің.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ең алдымен еңбектің адамға тірек екенін білдіреді. Біреуге жұмыс беру — оның қолын іске…
Құл күйеуге күң жеңге,
Мәмілесі - бір теңге.
Мәмілесі - бір теңге.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның тегі, атағы не сыртқы дәрежесі емес, мәмілесі мен қарым-қатынасының құны жоғары…
Ерше барып, итше қайтты.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай ерлік көрсетіп, даурығып, өзін батыр етіп танытқанымен, іс жүзінде қорқақтық…
Көрікті әйелдің күйеуі көзсіз.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — сұлу әйелдің күйеуі оның сұлулығына мастанып, айналадағы шындықты көрмей…
Туысы жаман туғанын жамандайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақын туыс, өз қандасы болса да, кейбір адамның өз ағайынының жақсысын көре алмай…
Жын соққаннан мың соққан жаман.
Негізгі мағынасы «Жын соққаннан мың соққан жаман» деген мақал адамға келген бір-ақ ауыр соққыдан гөрі, қайта-қайта…
Шабысты шабысы қалса да, қырындайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бұрынғы қарқыны, күші немесе беделі кемісе де, өз мінезінен, дағдысынан немесе…
Жаяудың несібесін атты жемес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жаяу жүрген адамның несібесін, яғни адал ырысын, атты адам тартып алмайды…
Жаманнан жақсы туса -
Нұрдан пайда болғаны.
Нұрдан пайда болғаны.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жаман ортадан немесе жаман мінезді адамнан жақсы ұрпақ дүниеге келсе, ол…
Қарғаның құдасы көп,
Түлкінің жолдасы көп.
Түлкінің жолдасы көп.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай ғана емес, астарлап айтқанда, айлакер, қу, пайдасын күйттеген адамның жанында да…
Жақсы сынаумен жариды,
Жаман сынаумен құриды.
Жаман сынаумен құриды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның шын бағасы сынақ үстінде білінетінін айтады. Жақсы адам қиындыққа, ескертуге…
Жаман болса ағамыз,
Жақсыны қайдан табамыз?
Жақсыны қайдан табамыз?
Негізгі мағынасы Бұл мақал ағайынның, әсіресе үлкеннің тәрбиесі мен үлгісі өте маңызды екенін білдіреді. Егер өзіңе…
Естімеген елде көп,
Есек мінген сарт та көп.
Есек мінген сарт та көп.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — белгілі бір елде, аймақта көп нәрсе кездесуі мүмкін, тіпті қарапайым не…
Жетесізге сөз өтпейді.
Негізгі мағынасы «Жетесізге сөз өтпейді» деген мақал ақылсыз, түсінгісі келмейтін, өз дегенінен қайтпайтын адамға қанша…
Молданы мазарда көр,
Делдалды базарда көр.
Делдалды базарда көр.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің астарында екі түрлі адамды өз ісімен тану керек деген ой жатыр. Молда шынайы діни…
Жалғыз шапқан ат жүйрік.
Негізгі мағынасы Жалғыз шапқан аттың жүйрік болуы — кейде жеке адамның өз күшіне сеніп, бөгетсіз, кедергісіз әрекет…
Тентектің тобасы болмас,
Ақымақтың обасы болмас.
Ақымақтың обасы болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тентек, тәртіпсіз адамның ісі оңға баспайтынын, ал ақымақтың қылығы өзіне де, өзгеге де…
Өзінің парқын білген
Өзгенің нарқын біледі.
Өзгенің нарқын біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өз қадірін, шама-шарқын, орнын дұрыс түсінсе, басқа біреудің де қадірін бағалай…
Оттай орақшы, жаудай қарақшы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір адамның іс-әрекеті мен мінезін қатты сынап, бейнелі түрде сипаттайды. Тура мағынада…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.