Шалдуар мінезді, шайпау сөзді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал мінезі шәлкес, биязылығы аз, сөзі өткір әрі орынсыз адамды сипаттайды. Тура мағынасында «шалдуар мінез» — сабырсыз, жөнсіз қылық; «шайпау сөз» — ащы, дөрекі, біреудің көңіліне тиетін сөз. Астарлы мағынасы: адамның ішкі мәдениеті мен тіл жұмсауы оның шын болмысын көрсетеді. Мінезі ауыр, сөзі қатқыл адаммен тіл табысу қиын, сондықтан мұндай кісіден сақ болып, сабырмен сөйлескен дұрыс.
Образдар мен теңеулер
«Шалдуар» сөзі ойланбай әрекет ететін, құбылмалы мінезді елестетеді. «Шайпау сөз» — дәмі ащы, тілі күйдіретін сөз сияқты әсер береді. Мұндағы образ сөздің де, мінездің де адамға тигізетін салмағын аңғартады. Халық осылайша тілдің уы да, емі де болатынын еске салады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көбіне жұмыста, отбасында не әлеуметтік желіде орынсыз сөйлейтін адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, жиналыста әріптесін көптің алдында дөрекі сөзбен төмендеткен адамға «шалдуар мінезді, шайпау сөзді» деп баға беруге болады. Бұл — сөзге жауапкершілікпен қарауға шақыратын ескерту.