Жауда да бір үйің болсын.
«Жауда да бір үйің болсын.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жау жақта, бөтен әрі қауіпті ортада да кіріп паналайтын, сенім артатын бір үйің болсын дейді мақал. Бұрын ел арасында жаугершілік, барымта, дау жиі болған, сонда қарсы жақта танысы, құдасы, досы бар адам тұтқынға түссе де, адасса да, жол табатын. Мақалдың ойы — ешкіммен біржола жауласпа, қай жерде де жақсы қарым-қатынас сақта, бір жақсылығың күндердің күнінде өзіңе пана болады. Бұл — көрегендік пен сақтықтың сөзі.
Образдар мен теңеулер
Мақалда «жау» мен «үй» қатар тұр: жау — қатер, үй — пана, жылу, бір кесе шай. Қазақ ұғымында үйге кірген адамға қол көтерілмейді, қонақ — құдайдың қонағы, сондықтан жау ауылындағы бір шаңырақ — аман қалудың кепілі. «Бір» деген сан да мағыналы: көп емес, жалғыз үй жеткілікті. Сөз қысқа, бұйрық райында айтылған, сондықтан өсиетке ұқсайды.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды араз адаммен қатынасын түбегейлі үзгісі келген кісіге сабыр шақыру үшін айтады. Бәсекелес, қарсы жақтағы адамдармен де сыйластық сақтаған кісіні мақтағанда қолданылады. Үні — ақыл, көрегендікке шақыру. Мысалы: «Анау кәсіпкерге қарсы шыққаның жөн, бірақ ол жақта да сыйлас адамың болсын, жауда да бір үйің болсын». Опасыздықты, екі жақты ойнауды ақтау үшін айту орынсыз.
Қолданылу жағдаяттары
— Көрші ауылмен жайылым дауы басталғанда, ақсақал жастарға ол ауылдағы құдаларымен араны үзбеуді тапсырып: «Жауда да бір үйің болсын», — деді.
— Футбол командасының жаттықтырушысы ойыншыларына қарсылас команданың ойыншыларымен де қол алысып, сыйласып жүруді үйретті.
— Базарда бәсекелес саудагермен ұрсысып қалған жігітке әкесі ертең сол кісіден қарызға тауар алуға тура келуі мүмкін екенін ескертті.