Жауға қойыңды қалдырсаң да,
Сойылыңды қалдырма.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: жау келгенде малды аман сақтап қалу мүмкін болмаса да, қорғанатын қаруыңды тастама деген сөз. Астарлы мағынасы: қандай қиын жағдайда да өзіңді, еліңді қорғауға дайын бол, сақтық пен қайсарлықтан айырылма. Мал — күнкөрістің белгісі, ал сойыл — ел намысы мен қорғаныс құралы. Халық жауға малды беріп қойса да, ең бастысы — жігер мен қорғаныс қабілетін жоғалтпау керек деп үйретеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қой» — мал-мүлік, тіршілік қамы, уақытша дүние. «Сойыл» — күш, айбар, қорғаныс, ерлік нышаны. Яғни байлықтан айрылу мүмкін, бірақ намыс пен сақтықтан айрылуға болмайды. Мақал қарапайым зат арқылы үлкен өмірлік ой айтады: дүние кетсе де, елдік рух кетпесін.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал кез келген қауіп-қатерде дайын болу, өз құқығың мен қауіпсіздігіңді қорғау керек деген мағынада айтылады. Мысалы, жұмыс орнында әділетсіздік көрсең, үнсіз көнбей, заңды жолмен дәлел жинап, өз мүддеңді қорғау қажет. Мұнда «сойыл» — нақты қару емес, батылдық пен қорғану тәсілі.
Soıylyńdy qaldyrma.