Ел жаусыз болмас,
Жер таусыз болмас.
«Ел жаусыз болмас, Жер таусыз болмас.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Қай елдің де жауы, қарсыласы болатыны, қай жердің де тауы болатыны сияқты табиғи нәрсе екенін айтады. Мақал жаудың болуын таңсық деп қабылдамай, оған дайын жүруге, бейқам болмауға шақырады. Тау жерді бұзбайды, оның бір бөлігі; жау да ел тарихының бір бөлігі, оған қарсы тұру — ел болудың шарты. Жеке адамға қатысты айтқанда: әр адамның қызғанышпен қарайтын, оны жек көретін біреуі болады, одан қорқудың қажеті жоқ.
Образдар мен теңеулер
Мақал «Ел ұлсыз болмас» деген мақалмен ұқсас құрылған: ел мен жау, жер мен тау. «Жаусыз» бен «таусыз» ұйқасы мақалды есте сақтауға жеңіл етеді. Көшпелі ел үшін тау — қыстаудың панасы, жайлаудың салқыны, бірақ асу бермейтін кедергі де. Жау да солай: ол елді қатайтады, бірлікке жұмылдырады. Мақал жауды табиғат көрінісімен қатар қойып, оны күтуге болатын, тосын емес құбылыс етеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақал біреу жау, қарсылас, сыншы көбейіп кетті деп қамыққанда жұбату ретінде айтылады: бұл табиғи нәрсе. Сондай-ақ бейқам отырған жұртқа сақтықты еске салу үшін келтіріледі. Әр көршіні, әр бөтен адамды жау деп күдіктенуге негіз ету орынсыз. Мысалы, жаңа ашқан дүкені туралы өсек тарап жүргенде ренжіген інісіне ағасы: «Ел жаусыз болмас, жер таусыз болмас, ісіңді істей бер», — дейді.
Қолданылу жағдаяттары
— Тарих сабағында мұғалім жоңғар шапқыншылығы туралы айтып, елдің жаудан қорғану үшін бірлікке жұмылғанын мақалмен түйіндейді.
— Ауылдағы шопан жас баласына қасқырдан қорғану үшін қораны мықты етіп жасауды үйретіп, мақалды айтады.
Jer taýsyz bolmas.