Дұшпан не демейді,
Түске не кірмейді?
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: жау адам не айтпайды, түс кезінде де неше түрлі бейне кірмейді деген ойды білдіреді. Астарлы мағынасы: дұшпаннан жаман сөз де, жалған жала да, қулық та күтуге болады; ал түс — адамның еркінен тыс келетін елес, онда да әртүрлі бейнелер көрінуі мүмкін. Яғни өмірде жаман ниетті кісіден көп нәрсе шығатынын, оған таң қалмау керегін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «дұшпан» — тек жеке адам емес, қарсы ниеттегі, зиян тигізгісі келетін кез келген күштің бейнесі. Ал «түс» адамның ішкі әлемін, ой-қиялын көрсететін символ іспетті. «Түске не кірмейді?» деген сұрақ өмірдегі сан алуан, тіпті түсініксіз жағдайлардың да болатынын аңғартады. Осы арқылы халық жау сөзіне сенбе, сақ жүр деген ойды тұспалдап жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал біреудің өсегі, жаласы, қисынсыз айыбы көбейген кезде айтылады. Мысалы, қызметтегі бәсекелес адам әріптесі туралы негізсіз әңгіме таратып жүрсе, «дұшпан не демейді» деп сабыр сақтауға болады. Мұндайда эмоцияға ермей, нақты дерекке сүйену маңызды.
Túske ne kirmeıdi?