Досыңа өтірік айтпа,
Дұшпаныңа шыныңды айтпа.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды сөзге сақ болуға, әркімге бірдей сыр ашпауға үйретеді. Досқа өтірік айтпа деуі — жақын адаммен қарым-қатынаста адал, шыншыл болу керек дегені. Ал дұшпанға шыныңды айтпа деуі — жау адам сенің әлсіз тұсыңды, жоспарыңды, ішкі сырларыңды біліп қоймауы тиіс деген ескерту. Яғни мақал екі түрлі мінезді қатар айырып көрсетеді: досқа — шындық пен сенім, дұшпанға — сақтық пен абайлық қажет.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «дос» пен «дұшпан» — тек екі адам емес, өмірдегі сенімді орта мен қауіп төндіретін орта. «Өтірік айту» мен «шыныңды айту» арқылы халық сөздің салмағын көрсетеді. Өтірік — достықты бұзатын мінез, ал шындықты орынсыз айту — өзіңе зиян келтіретін ашықтық. Сондықтан мақал сөзді таразылап сөйлеуді меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде, жұмыста, ортада ақпаратты орнымен айтуға қатысты жиі қолдануға болады. Мысалы, жаңа жоба бастаған адам оны шын ниетті әріптесіне ғана айтып, бәсекелеске толық жоспарын жария етпейді. Сонда ол адалдықты сақтап, сонымен бірге өзін қорғайды.
Dushpanyńa shynyńdy aıtpa.