Жаудың үлкені - елдің жауы,
Даудың үлкені - жердің дауы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: жау ішіндегі ең қауіптісі — жеке адамға емес, бүкіл елге төнетін жау; дау ішіндегі ең ауыр, ең күрделі дау — жерге қатысты дау. Астарлы мағынасы: халықтың бірлігіне, тыныштығына, болашағына қауіп төндіретін мәселе бәрінен маңызды. Елге жау келгенде, ол бір адамның емес, тұтас жұрттың тіршілігін шайқалтады. Ал жер дауы — ата қоныс, ырыс, тіршілік көзі, сондықтан ол ұзаққа созылып, үлкен кикілжіңге айналуы мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жау» — сыртқы қауіп қана емес, елді ірітетін, тыныштығын бұзатын күштің бейнесі. «Ел» сөзі — халықтың тұтастығын, мемлекеттігін білдіреді. «Жер дауы» — жай ғана жер бөлісу емес, өмір сүру кеңістігі, мал бағып, егін егіп, ұрпақ өсіретін қасиетті мекен үшін талас. Жердің «үлкен дау» аталуы оның құны мен маңызын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзектілігін жоғалтқан жоқ. Қазір ол елдік мүдде, шекара мәселесі, жерді тиімді пайдалану, ортақ байлықты әділ бөлу сияқты жағдайларда айтылады. Мысалы, ауыл тұрғындары жайылым жерді бөлісе алмай, тартыс туындаса, үлкендер осы мақалмен сабырға шақырып, жер дауын ушықтырмай, келісіммен шешуді ескертеді.
Daýdyń úlkeni - jerdiń daýy.