Жауға қырыңды берсең де, сырыңды берме.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның сыртқы әлсіздігі мен ішкі құпиясын ажырата білуге үйретеді. Тура мағынасында, жау алдында қажет болса, күшіңді, жағдайыңды, тіпті кейбір мүмкіндігіңді құрбан етуге болады деген ой бар. Бірақ астарлы мағынасы — өзіңнің ішкі сырыңды, ойыңды, жоспарыңды, әлсіз тұсыңды дұшпанға ашпа деген сақтық. Өйткені жау ең алдымен адамның сырын біліп, соны өз пайдасына қолданады. Сондықтан бұл сөз ақылмен әрекет етуге, сабыр сақтауға шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «қыр» сөзі адамның сыртқы қалпы, тұрқы, мүмкіндігі, тіпті қолдан келетін амалын білдіреді. Ал «сыр» — ішкі құпия, ниет, ой, жоспар, жан дүниесі. Халық бұл екі ұғымды қарама-қарсы қойып, сыртқы дүниені жоғалтсаң да, ішкі тұтастығыңды сақта деген терең ой айтады. Мұнда жау — тек соғыс кезіндегі қарсылас емес, кез келген қауіп, жаман ниет, сенімсіз адам да болуы мүмкін.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жеке өмірде де, жұмыста да маңызды. Мысалы, қызметкер бәсекелес ортада өз жоспарын, табысын немесе әлсіздігін бәріне жариялай бермейді. Алдымен сақтанып, сенімді адамға ғана айтады. Яғни мақал адамды артық ашылмауға, абай болуға, құпияны орнымен сақтауға тәрбиелейді.