Жауды көрсе, ердің жүзі қызарар ,
Жауға кірсе, жердің жүзі қызарар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ер жігіттің намысы мен жауапкершілігін суреттейді. Тура мағынасында, жауды көргенде ердің жүзі қызарып, толқуы білінеді; ал жауға қарсы аттанғанда, жердің жүзі қызарады, яғни шайқас, қан төгіс, ауыр қақтығыс болады деген ой айтылады. Астарлы мағынасы — нағыз ер азамат қауіп-қатерден қашпайды, елін, жерін қорғауға дайын тұрады. Дегенмен соғыс пен жаугершіліктің салмағы ауыр екенін де ескертеді. Бұл жерде «қызару» ұяттан, толқыныстан және қанды шайқастан туған әсерді білдіреді.
Образдар мен теңеулер
«Ердің жүзі» — батырдың, намысты азаматтың бейнесі. Оның қызаруы — ішкі қайраттың оянып, сезімнің қозғанын көрсетеді. «Жердің жүзі» — тұтас ел, кең дала, туған өлке ұғымын береді. Оның қызаруы — соғыстың бүкіл қоғамға, табиғатқа да зардабы тиетінін аңғартады. Яғни жеке адамның күйі мен халық тағдыры қатар астасып тұр.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал елін сүйетін, жауапкершілігі бар адам туралы айтылғанда қолданылады. Мысалы, әскери қызметкер немесе құтқарушы қауіпті жағдайда тайсалмай, міндетін адал атқарса, оны осы мақалмен сипаттауға болады. Сонда ол тек күш емес, намыс пен парызды да білдіреді.
Jaýǵa kirse, jerdiń júzi qyzarar.