Тәрбие туралы 1151
Тәрбие туралы қазақ мақал-мәтелдері – адамгершілік, инабат, еңбек пен өнегені дәріптейтін даналық сөздер.
Күнде бір мақал
«Тәрбие туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
1151
Мақал-мәтел
406K
Қаралым
352
Орташа
Сұрыптау:
Аталы сөзді арсыз қайырады.
Негізгі мағынасы Аталы сөз — терең ойлы, салмақты, тәрбиелі, үлкеннің немесе елге танымал дананың айтқан бағалы сөзі…
Еңкейген екі асайды,
Еңсесі түскен бір асайды.
Еңсесі түскен бір асайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — еңкейіп, бойын тік ұстай алмай қалған адам екі асайды, ал еңсесі түсіп…
Сыртың сыйлы болғанша,
Ішің майлы болсын.
Ішің майлы болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сыртқы көріністің жылтырағанынан гөрі, ішкі мазмұнның бай, мінездің жақсы болғаны маңызды…
Ұрыншақ болса ұлың кер,
Керіскек болса келінің кер.
Керіскек болса келінің кер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал отбасы ішіндегі татулық пен мінез үйлесімінің қаншалық маңызды екенін аңғартады. Ұлдың…
Ерін баққан әйел елін де бағады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ерін күтіп, шаруасын реттеп, отбасына ұйытқы болған әйел өз үйін ғана…
Қашағанның қырсығы жусағанға тиеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қашаған, яғни асау немесе тентек мал жуас малға тиіп, оны мазалайды…
Жақсы әйел - ері ұялар іс қылмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы жардың отбасындағы орны ерекше екенін білдіреді. Тура мағынасында, жақсы әйел…
Жылы мұрынға суық қол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бір істі не қарым-қатынасты жылы, жайлы күйден суытып жіберетін әрекетін білдіреді…
Ойының бекімі жоқ қыз қырық құбылады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал мінезі орнықпаған, ойы тұрақсыз қыздың іс-әрекеті де құбылып, бір пікірде тұрмайтынын…
Қыздар, сәулем, толғанда жүріс түзер,
Жүріс түзеп жігітке көзін сүзер.
Жүріс түзеп жігітке көзін сүзер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қыз баланың бойжетіп, көркі мен мінезі толысқан кезде өз жүріс-тұрысына, әдебіне мән бере…
Ыстықтан ет күйеді,
Ұяттан бет күйеді.
Ұяттан бет күйеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сыртқы күйі мен ішкі намысын салыстырады. Тура мағынада, ыстыққа түскен еттің…
Қыс қыс сияқты болсын,
Қыз қыз сияқты болсын.
Қыз қыз сияқты болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қыз баланың да, қыс мезгілінің де өз табиғатына сай болуы керектігін меңзейді. Қыс өз…
Бие кіндігінен өседі.
Негізгі мағынасы «Бие кіндігінен өседі» деген мақал жылқының тегі мен тұқымының аса маңызды екенін білдіреді. Тура…
Сусыз жердің шөбі аясыз,
Ұлсыз елдің малы аясыз.
Ұлсыз елдің малы аясыз.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — суы жоқ жерде шөптің көктемей, күйзеліп өсуі; ал ұл жоқ елде малдың…
Көп алғыс көгертер.
Негізгі мағынасы «Көп алғыс көгертер» деген мақал адамның жасаған жақсылығы, игі ісі, көмегі ел ішінде елеусіз…
Мылқаудың тілін анасы біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — сөйлей алмайтын, ойын анық жеткізе алмайтын адамның не айтқысы келгенін…
Отырған адам үйге кіргенге орын берер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: өзі отырған адам үйге кірген кісіге орын босатады. Астарлы мағынасы — жасы…
«Үһ!» десең ұшып кетеді,
Өпсең ұмытып кетеді.
Өпсең ұмытып кетеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға өте нәзік, сезімтал қарым-қатынас керек екенін аңғартады. Бір нәрсеге дөрекі үн…
Ағаға ықылас - іні парызы.
Негізгі мағынасы Ағаға ықылас көрсету — іні үшін міндет, парыз. Бұл мақал үлкенді құрметтеу, жасы үлкен адамға ізет…
Тентектің есіл-дерті - бұзу,
Текенің есіл-дерті,- сүзу.
Текенің есіл-дерті,- сүзу.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тентек адамның табиғатын бұзақылыққа, ал мінезі қырсық жанды өз дегенін істеп, өзгеге…
Үлкеннің ауырлығы кішіге түседі.
Негізгі мағынасы Үлкен адамның жауапкершілігі, уайымы, ісі көп болғандықтан, оның салмағы көбіне кішіге де тиеді. Яғни…
Тауына қарай тоғайы,
Шошқасына қарай торайы.
Шошқасына қарай торайы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның, елдің не ортаның жай-күйі өз негізіне, иесіне, қоршаған жағдайына қарай…
Мақтаған жеткізер, шаққан өлтірер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жылы сөз, мадақ пен көтермелеу адамды алға бастырып, жігерлендіреді…
Жақсыны мақта,
Нашарды жақта;
Бұққанды теппе,
Жақынды сөкпе.
Нашарды жақта;
Бұққанды теппе,
Жақынды сөкпе.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға жақсыны көре білуді, жақсы адамды мақтауды, ал нашардың да орнын тауып, оны шетке…
Ауруда алғау жаман,
Адамда жалқау жаман.
Адамда жалқау жаман.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам бойындағы жалқаулықтың ең жаман қасиеттердің бірі екенін айтады. «Ауруда алғау жаман»…
Жас кезінде шикі,
Қартайғанда күйкі.
Қартайғанда күйкі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мінезі мен болмысын тәрбиемен, еңбекпен, өмірлік тәжірибемен қалыптастыру керек екенін…
Ұялған тек тұрмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ұялшақтықтан немесе қысылғандықтан қарап қалмай, әрекетке көшуі керек екенін…
Сүтке тойғыз мырсынды,
Соқыры болар мыршымды.
Соқыры болар мыршымды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай түсініксіз көрінгенімен, астарында артық еркелету мен шектен тыс аяушылықтың зияны…
Жеткіншектен айырылған,
Жер таянбай тұрмайды.
Жер таянбай тұрмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жас өскін, жеткіншек үзілсе, жердің өзі де таянышсыз қалғандай болады…
Ұста қатынымен
Темір қызғанша ұрыса алады.
Темір қызғанша ұрыса алады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ұста темірді қыздырып, соғып-жонуға дейін, яғни темір әлі иілгіш кезде…
Еге білсең, егін тасқа да шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал еңбектің құдіретін айтады. Тура мағынасында, егінді дұрыс егіп, күтіп-баптай білсең, тасты…
Бесін болса, күн тұрмас,
Күйеу келсе, қыз тұрмас.
Күйеу келсе, қыз тұрмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал уақыттың да, жағдайдың да өз реті барын білдіреді. Тура мағынасында бесін ауып, күннің қызуы…
Иесіз ауруды жалғыз бақсы бағады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: елсіз, иесіз қалған ауыр халдегі науқасқа көбіне жалғыз бақсы ғана қарап…
Әр елден келін келер,
Әр түрлі ырым келер.
Әр түрлі ырым келер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — әр елден, әр өңірден түскен келін өзімен бірге сол жақтың салт-дәстүрін…
Иттің атасы жоқ.
Негізгі мағынасы «Иттің атасы жоқ» деген мақалдың тура мағынасы — иттің белгілі бір әкесі, тегін дәлелдеп айту қиын…
Жақсыдан жаман туса -
Жыннан пайда болғаны.
Жыннан пайда болғаны.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам баласының тегіне қарап емес, өз мінезі мен ісіне қарап бағаланатынын аңғартады. Жақсы…
Жайлауды жайлап білмеген,
Малды айдап білмейді.
Малды айдап білмейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жайлауға дұрыс шығып, қоныс жағдайын танып-білмеген адам малды да дұрыс…
Жаман киім жасты кәрідей етеді,
Кәріні перідей етеді.
Кәріні перідей етеді.
Негізгі мағынасы Жаман, ұсқынсыз, үйлеспейтін киім адамның сыртқы келбетін бұзып, жас адамның өзін үлкен, ал қарияны…
Еліне қарай бөркі.
Негізгі мағынасы «Еліне қарай бөркі» деген мақал әр адамның өз ортасына, елінің салт-дәстүрі мен тұрмыс-тіршілігіне…
Үйде оңбаған түзде оңбас.
Негізгі мағынасы Үйде адам өз мінезін түзеп, тәрбиесін көрсетпесе, сыртта да беделді, сыйлы бола алмайды. Мақалдың тура…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Талапты бала талпынған құстай,
Құмары қанбас биікке ұшпай.
Құмары қанбас биікке ұшпай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал талапты, ынталы баланың табиғатын суреттейді. Тура мағынасында құс қанат қағып, биікке…
Ата - асқар тау,
Ана - бауырындағы бұлақ,
Бала - жағасындағы құрақ.
Ана - бауырындағы бұлақ,
Бала - жағасындағы құрақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ананың бала өміріндегі орнын өте биік, өте қымбат етіп көрсетеді. Ата — асқар тау: ол…
Балаң жақсы болса,
Жердің үсті жақсы.
Балаң жаман болса,
Жердің асты жақсы.
Жердің үсті жақсы.
Балаң жаман болса,
Жердің асты жақсы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бала тәрбиесінің адам өміріндегі ең үлкен құндылық екенін білдіреді. Бала жақсы, тәрбиелі…
Атадан - өсиет, анадан - қасиет.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ананың балаға беретін тәрбиесі мен ықпалы зор екенін білдіреді. Тура мағынасында әкеден…
«Тәрбие туралы» мақал-мәтелдер – ұрпаққа бағыт-бағдар беретін, мінез бен құндылықты қалыптастыратын халық даналығы. Бұл санатта ата-ана өнегесі, ұстаз тәлімі, үлкенді сыйлау, кішіге ізет, адалдық пен жауапкершілік сияқты ұстанымдар қысқа да нұсқа сөзбен түйінделеді.
Мұндай нақылдар күнделікті өмірде де, бала тәрбиесінде де ой салар құрал: дұрыс пен бұрысты ажыратуға, тәртіп пен әдепті сақтауға шақырады. Тәрбие жайлы мақал-мәтелдер арқылы қазақтың рухани мұрасы, ұлттық болмысы мен салт-дәстүрге құрметі айқын көрінеді.
Мұндай нақылдар күнделікті өмірде де, бала тәрбиесінде де ой салар құрал: дұрыс пен бұрысты ажыратуға, тәртіп пен әдепті сақтауға шақырады. Тәрбие жайлы мақал-мәтелдер арқылы қазақтың рухани мұрасы, ұлттық болмысы мен салт-дәстүрге құрметі айқын көрінеді.