Тентектің есіл-дерті - бұзу,
Текенің есіл-дерті,- сүзу.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал тентек адамның табиғатын бұзақылыққа, ал мінезі қырсық жанды өз дегенін істеп, өзгеге тиісуге бейім етіп сипаттайды. Тура мағынасында тентек — бір нәрсені бүлдіруге құмар, тыныш отырмайтын адам; теке — сүзісуге дайын тұратын мал. Астарлы мағынасы бойынша, әр мінездің өзіне тән бағыты болады: біреу бұзуға, біреу қақтығысқа, біреу тыныштыққа бейім келеді. Мақал адам мінезін алдын ала танып, орынсыз еркелету не шектен тыс еркіндік беру қауіпті екенін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тентек» — тәртіпке көнбейтін, қолы босаса біреудің затын бүлдіретін адам бейнесі. Ал «теке» — мүйізін алға салып сүзетін, қырсық, өжет мінездің символы. Қазақ танымында текенің сүзуі кенет қарсылықты, ұрыншақтықты білдіреді. Екі образ да адам бойындағы бұзақылық пен қақтығысқа жақын мінезді көз алдына әкеліп, ойды қысқа да дәл жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал балалар тәрбиесінде, мектеп пен отбасындағы тәртіп туралы айтқанда қолданылады. Мысалы, бір оқушы сыныпта үнемі біреудің затын алып, партаны шимайлап, тыныштық бермесе, үлкендер: «Тентектің есіл-дерті — бұзу» деп оның қылығын дәл сипаттайды. Яғни адам бойындағы теріс әдетті ерте түземесе, ол әдет күшейе түседі деген ой айтылады.
Tekeniń esil-derti,- súzý.