Тең құрбыңнан кем болсаң,
Көрінгенге жем боласың.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам өзімен деңгейлес, тең құрбыларынан, қатар-құрбысынан артта қалса, әлсіз көрініп, кез келгеннің қысымына, мазағына немесе пайдалануына оңай түсетінін ескертеді. Тура мағынасы — бір ортада өзіңнен күштірек, білгірлеу не ептірек адамдарға төтеп бере алмау. Астарлы мағынасы — адам білімде, мінезде, еңбекқорлықта, намыста кейін қалмауы керек; әйтпесе қоғамда қадірі азайып, «жем» болатындай дәрежеге түсуі мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «тең құрбы» сөзі — адамның қатарластары, замандастары, шамалас адамдарын білдіреді. Ал «жем болу» — құстың жемтігіне айналу секілді бейне. Бұл жерде тура жем емес, әлсіздің әлдіге тәуелді болып, қорғансыз қалуы меңзеледі. Яғни адам өзін тәрбиелеп, өсіріп отырмаса, өмірдің қатал талаптарына төтеп бере алмайды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе оқу, жұмыс, кәсіби ортада өте өзекті. Мысалы, бір маман өз саласында білімін жетілдірмесе, тәжірибелі әріптестерімен тең келе алмай, жауапты істен шеттеп қалуы мүмкін. Сондықтан мақал адамды үздіксіз ізденуге, бәсекеге қабілетті болуға шақырады.
Kóringenge jem bolasyń.