Тентекті тентек десең,
Бөркі қазандай болады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның мінін бетіне баса берудің пайдасынан гөрі, зияны көп екенін аңғартады. Тентек адамды қайта-қайта «тентек» деп кінәлай берсең, ол түзелудің орнына өршіп, өз қылығын одан сайын асқақтатып жіберуі мүмкін. Яғни, тура мағынада біреуді тентек деп атау айтылғанымен, астарында адамның намысына тиіп, оны теріс әрекетке итермелеу қаупі жатыр. Қазақ мұнда сөздің салмағын, тәрбиелеу тәсілінің жұмсақ болуын ескертеді.
Образдар мен теңеулер
«Бөркі қазандай болады» деген тіркес — мақтану, паңдану, кеуде керу сияқты мінездің бейнесі. Қазандай бөрік — шектен тыс үлкейген, көзге оғаш көрінетін нәрсе. Бұл тентектің өзін-өзі тым жоғары ұстап, айтқан сөзге илікпей, керісінше, паңданып кетуін білдіреді. Образ арқылы халық адам мінезінің бір сөзден-ақ ширығып шыға келетінін дәл көрсеткен.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де тәрбиеде, отбасында, мектепте өте орынды. Баланы немесе жасөспірімді көпшілік алдында кемсітіп, «сен бұзақысың, сен түкке тұрмайсың» деп қайрай берсе, ол қарсыласып, қырсығып кетуі мүмкін. Мысалы, мұғалім оқушының қателігін жұрт алдында мінеудің орнына, оңаша түсіндірсе, бала тезірек түзеледі. Мақалдың түйіні — адамды сөзбен жараламай, ақылмен жөнге салу.
Bórki qazandaı bolady.