Тозаң басқан құдық та бір,
Тозығы жеткен ғұрып та бір.
«Тозаң басқан құдық та бір, Тозығы жеткен ғұрып та бір.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мақал заманы өткен, пайдасы қалмаған нәрсені тозаң басқан құдыққа теңейді. Тура мағынасы: құм мен шаң басып, суы тартылған құдықтан су алу мүмкін емес; тозығы жеткен ғұрып та сол сияқты — сырты бар, ал адамға берер пайдасы жоқ. Астарлы мағынасы — салт-дәстүрдің мәні оның ескілігінде емес, адамға игілік әкелуінде. Мәнін жоғалтқан, тек «бұрыннан солай» деп ұсталатын әдет адамды алға бастырмайды, керісінше, жүк болады. Мақал дәстүрді түгел жоққа шығармайды, бірақ оны ойланып, сұрыптап ұстауға шақырады.
Образдар мен теңеулер
«Құдық» — дала тіршілігінің көзі, оның суы малды да, адамды да асырайды. Бірақ күтімсіз қалса, оны тозаң басып, ол құр шұңқырға айналады. «Тозығы жеткен» — ескіріп, жамап-жасқап та жөндеуге келмейтін күй. Құдық пен ғұрыптың қатар алынуы екеуінің де қадірі адамға қызмет етуімен өлшенетінін білдіреді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл мақал мағынасын жоғалтқан әдет-ғұрыпты сынағанда айтылады. Мысалы, отбасы шамасы келмесе де, «ел не дейді» деп той-томалаққа қарызға батып, ысырап жасаса, бұл тозығы жеткен ғұрыпқа құл болу. Ал үлкенге құрмет, қонақжайлылық сияқты мәні тірі дәстүрлер — суы мол құдық сияқты, оларды сақтау керек.
Tozyǵy jetken ǵuryp ta bir.