Тентекке күнде той.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Тентекке күнде той» деген мақалдың тура мағынасы — тентек, жөнсіз адамға күн сайын қызық, ермек, бос көңіл көтеру керек сияқты. Ал астарлы мағынасы — тентек, қанағатсыз, ерке мінезді адам жақсылықтың қадірін білмейді, оған не берсең де аз көрінеді, тойымсыз болады. Мұндай адамды үнемі еркелетіп, айтқанын істей беру дұрыс емес, өйткені ол одан сайын шектен шығады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «той» — молшылық, қызық, жеткілікті нәрсе дегенді білдіретін бейнелі сөз. «Күнде той» деген тіркес адамның тойымсыздығын, талап-талғамы шектен тыс екенін көрсетеді. «Тентек» сөзі тәртіпсіздік пен жөнсіз қылықты аңғартады. Яғни мақал мінезі бұзылған адамға шексіз еркіндік беру оның бойындағы жаман әдетті күшейтетінін астарлап жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ата-ана мен бала тәрбиесінде жиі қолданылады. Мысалы, бала үнемі қымбат ойыншық сұрап, алғанына разы болмай, бір нәрсе ұнамай жыласа, үлкендер «тентекке күнде той» деп, оның шектен тыс еркелеп бара жатқанын ескертеді. Бұл сөз адамды қанағатқа, тәртіпке және орнымен шектеу қоюға үндейді.