Тентекке таяқ өтпейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Тентекке таяқ өтпейді» деген мақал тәртіпсіз, қыңыр, сөзге көнбейтін адамға жай жазамен де, қатты ескертумен де тез әсер ету қиын екенін білдіреді. Тура мағынасында таяқ ұрып түзету ойы айтылса, астарлы мағынада мұндай адамға күш көрсету емес, ақыл, сабыр, дұрыс тәрбие қажет екені меңзеледі. Яғни тентектің мінезі бірден өзгермейді, оны жөнге салу үшін түсіністік пен табандылық керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «таяқ» — қатал жаза, қорқыту, күш қолдану белгісі. Ал «тентек» — тәртіпке бағынбайтын, шектен шығатын адам бейнесі. Халық мұнда адам мінезін дене жазасымен емес, тәрбиемен түзеу керегін астарлап көрсетеді. Таяқтың өзі — қысқа, бір сәттік әсер, ал мінезді өзгерту — ұзақ уақытты қажет ететін іс.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал баланы не қызметтегі адамды ұрсып, қорқытып емес, дұрыс сөйлеп, жауапкершілікке үйрету қажет болғанда айтылады. Мысалы, сабақ үстінде үнемі шулап, тәртіп бұзатын оқушыны жай ғана жазалау кейде нәтиже бермейді; оған себеп-салдарын түсіндіріп, ата-анасымен және мұғаліммен бірлесе тәрбиелеу керек.