Тәрбиені тай-өгізге жеккен.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Тәрбиені тай-өгізге жеккен» деген мақал тәрбиені өте жас кезден бастау керек екенін білдіреді. Тура мағынасында тай мен өгізді бір арбаға не соқаға жегу мүмкін емес сияқты көрінгенімен, астарында адамға үйретілетін әдет, мінез, тәртіп те ерте қалыптасса ғана орнығады деген ой жатыр. Балаға жас шағында сіңген тәрбие өмір бойы бірге жүреді. Сондықтан бұл мақал «тәрбие кешіксе, іс қиын болады» деген ескерту мәнінде айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тай» — жас, ширақ, бірақ әлі толық мінезі қалыптаспаған баланы, ал «өгіз» — күшті, ауыр жүкке жегілетін үлкен малды елестетеді. Екеуінің бір іске жегілмей, үйлесе алмайтын бейнесі тәрбиенің де жас пен кәріге бірдей емес, өз уақыты болатынын аңғартады. Яғни бала жастайынан дұрыс бағыт алмаса, кейінгі түзелуі қиындайды деген астар бар.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал ата-ана мен мұғалімге баланың тәртібін ерте қалыптастыру керек екенін еске салады. Мысалы, балаға кішкентайынан уақытты қадірлеуді, үлкенді сыйлауды, жауапкершілікті үйретсе, ол өскенде қоғамға бейім, мәдениетті азамат болады. Ал осыны кейінге қалдырса, оны жөнге салу әлдеқайда қиын.