Тексізден текті тумайды,
Жабыдан тұлпар шықпайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: тегі нашар, қасиеті төмен жануардан жүйрік, асыл мінезді тұлпар тумайды. Астарлы мағынасы: адамның шыққан ортасы, тәрбиесі, мінез-құлқы оның болмысына әсер етеді. Халық мұнда тұқым қуалауды ғана емес, ата-бабадан келе жатқан қасиет пен тәрбиенің маңызын да меңзейді. Яғни, жақсы адам болу үшін жақсы орта, жақсы өнеге керек деген ой айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «тексіз» сөзі — тектілігі, тәрбиесі, ар-намысы жоқ деген ұғымды білдіреді. «Текті» — асыл, тәрбиелі, намысты адам. «Жабы» — қарапайым, жүрісі шабан, бағасы төмен жылқы; ал «тұлпар» — жүйрік, сұлу, бағалы ат. Бұл екі қарама-қарсы образ арқылы халық адам мінезіндегі сапа айырмасын анық көрсеткен. Жабы мен тұлпардың арасы қандай алшақ болса, тексіздік пен тектіліктің арасы да сондай деген ой бар.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көбіне тәрбие, орта және мінез туралы айтқанда қолданылады. Мысалы, балаға кішкентайынан еңбек, әдеп, жауапкершілік үйретілмесе, кейін оның бойынан жақсы қасиет шығару қиын деген мағынада айтылады. Дегенмен мақал адамды кемсіту үшін емес, тәрбиенің қадірін түсіндіру үшін қолданылуы керек.
Jabydan tulpar shyqpaıdy.