Тентегін тыйған ел болар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Тентегін тыйған ел болар» деген мақалдың тура мағынасы — ел ішіндегі бұзақы, тәртіпсіз адамға дер кезінде тоқтау салып, оны жөнге салған жұрт елдік деңгейге көтеріледі деген ой. Астарлы мағынасы — қоғамда тәртіп, жауапкершілік, ортақ талап болмаса, береке де әлсірейді. Ел болу тек көп болу емес, теріс қылыққа төзбей, дұрыс пен бұрысты ажыратып, жөнсіздікке бірге қарсы тұра білу.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тентек» — тек бір адамның мінезі емес, бүлік, берекесіздік, тәртіпсіздік белгісі. «Тыйған ел» дегені — бір адамның емес, бүкіл қауымның ортақ тәрбиесі мен жігерін көрсетеді. Яғни елдің күші жазалауда емес, жөнге салуда, ақылмен тоқтатуда жатыр. Бұл образ халықтың тәртіпті ең алдымен өз ішінен бастайтынын аңғартады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, мектепте бір оқушы үнемі сабақ тәртібін бұзса, сынып болып оны сыртқа теппей, дұрыс жолға бағыттап, ескерту жасап, жауапкершілікке үйретсе — сол орта мықты ұжымға айналады. Демек, тәртіп сақтай алған қоғам ғана алға басады.