Тілде тиек жоқ, ауызда жиек жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның сөйлеген сөзін тежеп, жөндеп айтпаса, ауыздан шыққан сөзді тоқтату қиын екенін білдіреді. Тура мағынада тілге де, ауызға да «тиек» не «жиек» қойылмағандай, сөз еркін шығып кете береді. Астарлы мағынасы — тілге сақ болу, ойланбай сөйлемеу, артық сөздің адамға да, елге де зиян әкелетінін ескерту.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тиек» — бір нәрсені ұстап тұратын бекітпе, ал «жиек» — шектеу, шеңбер деген ұғымды береді. Демек, тілге де, ауызға да табиғатынан бөгет жоқ, сондықтан адам өзін өзі тәрбиелеп, сөзін бақылауы керек деген ой айтылады. Бұл образ сөздің тез шығып кететінін, ал оның салдарын кейін түзету қиын болатынын меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе әлеуметтік желіде, чатта немесе көпшілік алдында сөйлегенде өте орынды. Адам ашумен не асығыс айтып қойған бір ауыз сөзбен реніш тудыруы мүмкін. Мысалы, жұмыста әріптесі туралы ойланып сөйлемей, артық пікір айтып қойса, арадағы сыйластық бұзылады. Сондықтан бұл мақал сөз мәдениетін сақтап, әр сөздің жауапкершілігін сезінуге үндейді.