Тәрбие туралы 1151
Тәрбие туралы қазақ мақал-мәтелдері – адамгершілік, инабат, еңбек пен өнегені дәріптейтін даналық сөздер.
Күнде бір мақал
«Тәрбие туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
1151
Мақал-мәтел
406K
Қаралым
352
Орташа
Сұрыптау:
Жақсы қатын жаман еркекті адам етеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал отбасы ішіндегі әйелдің рөлі өте үлкен екенін аңғартады. Жақсы мінезді, ақылды, сабырлы…
Отырамын деп еріншек өлер,
Жаманға жақсылық қыламын деп
көңілшек өлер.
Жаманға жақсылық қыламын деп
көңілшек өлер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды орынсыз жалқаулық пен шектен тыс көңілшектікке ұрынбауға шақырады. «Отырамын деп…
Етегі жаман төрге шыға алмас,
Жеңі жаман ас іше алмас.
Жеңі жаман ас іше алмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, киімнің етегі жыртық, шалбарының не шапанының төменгі жағы нашар…
Асырайтын жас болса,
Өлетұғын кәрі жоқ.
Өлетұғын кәрі жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жас адам бар жерде кәріні асырауға мүмкіндік бар, яғни еңбек ете алатын…
Адам баладан өседі,
Сиыр танадан өседі.
Сиыр танадан өседі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам да, мал да кішкентайынан өсіп-өнетінін білдіреді. Тура мағынасында, бала қалай ержетіп…
Байдың атын қатын шығарады,
Қатынның атын жетім шығарады.
Қатынның атын жетім шығарады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бай адамның атын көбіне әйелі, ал әйелдің атын жетім бала шығарады деген…
Көріп білген көріктіден
Көрмей білген текті артық.
Көрмей білген текті артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: біреуді тек сыртқы сұлулығына қарап бағалау жеткіліксіз. Адамның шын…
Ырысқа қарай ұл өсер,
Ананы көріп қыз өсер.
Ананы көріп қыз өсер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал баланың өсуі мен мінез-құлқы отбасыдағы ырыс-берекеге, тәрбиеге және үй ішіндегі өнегеге…
Сасқанда «ләппай» табылмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам қиын сәтте сасқалақтап, ойланбай қалса, сыпайы сөз де, дұрыс жауап та таба алмайтынын…
Сиырды жақсы көрсеткен - артындағы танасы:
Әйелді жақсы көрсеткен - бауырындағы баласы.
Әйелді жақсы көрсеткен - бауырындағы баласы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әйелдің қадір-қасиеті мен абыройы оның өзінен ғана емес, тәрбиелеп өсірген баласынан да…
Жақсы келін - келін,
Жаман келін - өлім.
Жаман келін - өлім.
Негізгі мағынасы Бұл мақал келіннің отбасы өміріндегі орнын өте жоғары бағалайды. Тура мағынасында жақсы келін үйдің…
Көргені жаман көпті алдар.
Негізгі мағынасы «Көргені жаман көпті алдар» деген мақал адам бойындағы теріс тәрбие, жаман әдет пен бұзылған орта…
Он үште ұл ұлан,
Он бесте қыз ұлан.
Он бесте қыз ұлан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жасөспірімнің ерте есейетінін білдіреді. «Он үште ұл ұлан» дегені — ұл бала бұл жаста…
Тәрбиені тай-өгізге жеккен.
Негізгі мағынасы «Тәрбиені тай-өгізге жеккен» деген мақал тәрбиені өте жас кезден бастау керек екенін білдіреді. Тура…
Жаман жанындағысын жарақаттайды.
Негізгі мағынасы Жаман адам өз мінезінің кесірін тек өзіне ғана емес, қасындағы адамдарға да тигізеді. Мақалдың тура…
Ағасына қарай інісі,
Апасына қарай сіңлісі.
Апасына қарай сіңлісі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкеннің мінезі мен тәрбиесі кішіге тікелей әсер ететінін білдіреді. Ағасы қандай болса…
Тентегін тыйған ел болар.
Негізгі мағынасы «Тентегін тыйған ел болар» деген мақалдың тура мағынасы — ел ішіндегі бұзақы, тәртіпсіз адамға дер…
Міселі абырой сақтайды,
Місесіз аруақ аттайды.
Місесіз аруақ аттайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға бедел мен абыройдың, намыс пен ұяттың сыртқы күштен де маңызды екенін білдіреді…
Ер айласы - бір,
Қатын айласы - мың.
Қатын айласы - мың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер адамның айласы бір мақсатқа, бір шешімге бейім келетінін, ал әйелдің амал-тәсілі көп, ойы…
Таза сабаның қымызын іш,
Мейірман ананың қызын ал.
Мейірман ананың қызын ал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі түрлі қасиетті салыстырады: біріншісі — тазалық пен сапа, екіншісі — мейірім мен тәрбие…
Жылағанды уат, жығылғанды тұрғыз.
Негізгі мағынасы Жылағанды уат, жығылғанды тұрғыз деген мақал мұқтажға демеу болып, қиналған адамға қолдау көрсету…
Оңар бала топқа үйір,
Оңбас бала жоққа үйір.
Оңбас бала жоққа үйір.
Негізгі мағынасы Бұл мақал баланың мінезі мен тәрбиесіне үлкен мән береді. Тура мағынасында, жақсы бала көптің ортасын…
Қойдан қалған қозы қасқырға тап болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — отардағы қойдан бөлініп қалған қозы қорғансыз қалып, қасқырға жем болады…
Ұлыңның санасы болса,
Елдің ағасы болар.
Елдің ағасы болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал баланың ақылы, ойы, парасаты ерте қалыптасса, ол өскенде елге тірек болатын азаматқа…
Түн тынышсыз болса, ұйқы қашады,
Күн тынышсыз болса, күлкі қашады.
Күн тынышсыз болса, күлкі қашады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: түнде тыныштық болмаса, адам ұйықтай алмайды; күндіз береке, жайлылық…
Қабағы жаманның
Сабағы жаман.
Сабағы жаман.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сыртқы қабағы, мінез-құлқы мен ішкі болмысы бір-бірімен тығыз байланысты екенін…
Талаптыға жол бер,
Өнерліге қол бер.
Өнерліге қол бер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: талаптанған, алға ұмтылған адамға жол аш, ал өнері бар, ісі ілгері адамға…
Жақсы сөзіңді сыйлар.
Негізгі мағынасы «Жақсы сөзіңді сыйлар» деген мақал адамның жылы, орынды, ізетті сөзінің қадірі болатынын білдіреді…
Халыққа түзелмеген,
Қалыпқа да түзелмейді.
Қалыпқа да түзелмейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір адам көпшілікке, елге, ортаға икемделмесе, белгілі бір тәртіп пен…
Қам қаймақ құстырмай қоймайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қамданып, сақтанып жүрген адам ақырында бір нәтижеге жетеді, істеген…
Құнажын деп кемітпе,
Ертең-ақ атан болады.
Ертең-ақ атан болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жас нәрсені, әлсіз немесе әлі толық жетілмегенді кемсітпеуді ескертеді. Құнажын — әлі буыны…
Жақсы - бір қатыннан туады,
Жаман - әр қатыннан туады.
Жаман - әр қатыннан туады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мінезінің, тәрбие мен тектіліктің бірлігін астарлап айтады. Тура мағынада жақсы адам…
Жаман еш нөрсе біле алмайды,
Жұмсасаң, тіл алмайды,
Өзі біліп, пайдасын көре алмайды.
Жұмсасаң, тіл алмайды,
Өзі біліп, пайдасын көре алмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам бойындағы надандық пен қабілетсіздіктің зиянын меңзейді. Жаман, яғни тәрбиесіз не ойы…
Тозаң басқан құдық та бір,
Тозығы жеткен ғұрып та бір.
Тозығы жеткен ғұрып та бір.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ескі, көмескі тартқан нәрсенің де өз орны, өз қадірі бар екенін білдіреді. Тура мағынасында…
Бір кең жеңге қарулы көп қол сияды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: кең жеңге көп қол сияды, яғни кең киімге қол еркін сыяды. Астарлы…
Жаман сөз - ауыз садақасы.
Негізгі мағынасы Жаман сөз адамға айтылғанда, ол оқтай тиіп, көңілді жаралайды. Бұл мақал сөздің де күшті қару сияқты…
Бір нәрсені ұмытпа -
біреуден көрген жақсылығыңды.
біреуден көрген жақсылығыңды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға жасалған жақсылықты ешқашан ұмытпауға шақырады. Тура мағынасында — біреудің көмегі…
Білімді ұстаз бермеген , білікті Құдай береді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адамға білімді ұстаз бермесе де, білікті, дарынды ететін қасиетті…
Сәлемсіз кісі жоқ.
Негізгі мағынасы «Сәлемсіз кісі жоқ» деген мақалдың тура мағынасы — әр адам біреумен кездескенде амандасады, сәлем беру…
Мейірбандылық - кісілік үлгісі.
Негізгі мағынасы Мақал адамның шын адамгершілігі оның мейірімінен көрінетінін айтады. Тура мағынасында, мейірбан адам…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Талапты бала талпынған құстай,
Құмары қанбас биікке ұшпай.
Құмары қанбас биікке ұшпай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал талапты, ынталы баланың табиғатын суреттейді. Тура мағынасында құс қанат қағып, биікке…
Ата - асқар тау,
Ана - бауырындағы бұлақ,
Бала - жағасындағы құрақ.
Ана - бауырындағы бұлақ,
Бала - жағасындағы құрақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ананың бала өміріндегі орнын өте биік, өте қымбат етіп көрсетеді. Ата — асқар тау: ол…
Балаң жақсы болса,
Жердің үсті жақсы.
Балаң жаман болса,
Жердің асты жақсы.
Жердің үсті жақсы.
Балаң жаман болса,
Жердің асты жақсы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бала тәрбиесінің адам өміріндегі ең үлкен құндылық екенін білдіреді. Бала жақсы, тәрбиелі…
Атадан - өсиет, анадан - қасиет.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ананың балаға беретін тәрбиесі мен ықпалы зор екенін білдіреді. Тура мағынасында әкеден…
«Тәрбие туралы» мақал-мәтелдер – ұрпаққа бағыт-бағдар беретін, мінез бен құндылықты қалыптастыратын халық даналығы. Бұл санатта ата-ана өнегесі, ұстаз тәлімі, үлкенді сыйлау, кішіге ізет, адалдық пен жауапкершілік сияқты ұстанымдар қысқа да нұсқа сөзбен түйінделеді.
Мұндай нақылдар күнделікті өмірде де, бала тәрбиесінде де ой салар құрал: дұрыс пен бұрысты ажыратуға, тәртіп пен әдепті сақтауға шақырады. Тәрбие жайлы мақал-мәтелдер арқылы қазақтың рухани мұрасы, ұлттық болмысы мен салт-дәстүрге құрметі айқын көрінеді.
Мұндай нақылдар күнделікті өмірде де, бала тәрбиесінде де ой салар құрал: дұрыс пен бұрысты ажыратуға, тәртіп пен әдепті сақтауға шақырады. Тәрбие жайлы мақал-мәтелдер арқылы қазақтың рухани мұрасы, ұлттық болмысы мен салт-дәстүрге құрметі айқын көрінеді.