Тәрбие туралы 1151
Тәрбие туралы қазақ мақал-мәтелдері – адамгершілік, инабат, еңбек пен өнегені дәріптейтін даналық сөздер.
Күнде бір мақал
«Тәрбие туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
1151
Мақал-мәтел
406.2K
Қаралым
352
Орташа
Сұрыптау:
Ұрыншақтың дауы көп.
Негізгі мағынасы Ұрыншақтың дауы көп дегеніміз — орынсыз килігетін, әр іске шүйлігіп араласа беретін адамның басы…
Дастарқан басында отырып,
Қонақ аяғын көсілмес.
Қонақ аяғын көсілмес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қонақ адамның дастарқан басында өзін ұстай білуі керек екенін білдіреді. Тура мағынасында…
Жақтырмасаң, қойыңды бақтырма.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреудің ісі мен кеңесін, мінезі не басқару тәсілі ұнамаса, оны зорлап іске араластырма…
Алты жыл аш болсаң да,
Ата салтын ұмытпа.
Ата салтын ұмытпа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам қаншалықты қиындық көрсе де, тұрмысы тарылып, аштық пен жоқшылыққа ұшыраса да…
Жалғыз бала жат бауыр.
Негізгі мағынасы «Жалғыз бала жат бауыр» деген мақалдың тура мағынасы — үйде жалғыз өскен бала бауыр сияқты болғанымен…
Әкеде де әке,
Балада да бала бар.
Балада да бала бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — әкенің де өзіндік орны, беделі, өмір көрген тәжірибесі бар, ал баланың да…
Оқыған - білгір, оқымаған - ділгір.
Негізгі мағынасы Бұл мақал білімнің адам өміріндегі орнын көрсетеді. Оқыған адам дүниені жақсы түсінеді, ойы ояу, сөзі…
Баланың балақайы да бар, қалақайы да бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал баланың мінезі де, қылығы да әртүрлі болатынын білдіреді. Бір бала жуас, тілалғыш, мейірімді…
Көтере алмасаң, қоса арқала.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: егер бір жүкті жалғыз көтере алмасаң, оны бірге көтер. Астарлы мағынасы…
Келінді қайын ененің топырағынан жаратады
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — келін түскен үйдің, әсіресе қайын ененің тәрбиесі мен мінезі жас келінге…
Жорға жүрісінен пұл болады,
Жаман жүрісінен құл болады.
Жаман жүрісінен құл болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мінезі мен жүріс-тұрысының өмірдегі орны зор екенін білдіреді. Жорға аттың жүрісі…
Сойқанды әкеден сотқар ұл туады.
Негізгі мағынасы Сойқанды әкеден сотқар ұл туады деген мақалдың тура мағынасы — әкесі дөрекі, қатал, берекесіз…
Әділетті үйрену де бар,
Әділеттен жирену де бар.
Әділеттен жирену де бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әділеттің адам өміріндегі орнын көрсетеді. Бір жағынан, адам әділдікті танып, оны үйреніп…
Ата баласының ат меңіндей белгісі болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата мен баланың ұқсастығын, туыстықтың терең ізін білдіреді. Тура мағынасында баланың…
Тай ат болса, ат тынар,
Ұл ер болса, ата тынар.
Ұл ер болса, ата тынар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: тай өсіп, ат болғанда, бұрынғы жүгін жеңілдетіп, шаршаған жылқы тынығады…
Ауру емес, сау емес,
Мінезді қалай жазамыз?
Мінезді қалай жазамыз?
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: адам ауырғанда да, түгел сау емес кезде де оның мінезін бірден өзгертіп…
Жақсы қатын жүн қарыз алады
Жаман қатын су қарыз алады.
Жаман қатын су қарыз алады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал отбасы ішіндегі әйелдің ұқыптылығы мен ұқыпсыздығын салыстырады. Тура мағынасында, жақсы…
Қызға қырық үйден,
қала берсе, қырық күңнен тыйым.
қала берсе, қырық күңнен тыйым.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қыз баланың тәрбиесіне ерекше жауапкершілікпен қарау керегін айтады. Тура мағынасында, қызға…
Молда білгенін оңиды,
Қарға көргенін шоқиды.
Қарға көргенін шоқиды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бойындағы дағды мен үйренген әдеті қайталанып отыратынын білдіреді. Молда білгенін…
Бесік көрмеген ессіз болып есіктен кіреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бала күнінен тәрбие, мейірім, ұлттық өнеге көрмеген адамның өресі тар, мінезі шала, ісі…
Көргенсіз бала шешесін түртіп ойнайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көрген тәрбиенің, үйдегі үлгінің бала мінезіне тікелей әсер ететінін білдіреді. Тура…
Ерлеріне қатын қас,
аңыр түбін ойламас.
аңыр түбін ойламас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың түйіні — ерін сыйламаған, отбасының ынтымағын ойламаған әйел үй ішінің берекесін кетіреді…
Қатты айтқан қарындасқа жақпайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қатты, дөрекі сөйлеген сөз қарындасқа ұнамайды, жүрегіне тиеді. Астарлы…
Қолда өскен бұзау бұқа болмас.
Негізгі мағынасы Қолда өскен бұзау бұқа болмас деген мақалдың тура мағынасы — қолдан бағып, тым әлпештеп өсірілген…
Артық өнер бас бұзар.
Негізгі мағынасы «Артық өнер бас бұзар» деген мақал адамның бойындағы кез келген қабілет пен шеберлік орнымен…
Үй іші толған жансың,
Бір-біріңе мейман жансың.
Бір-біріңе мейман жансың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үй ішіндегі адамдардың бәрі өзара сыйлас, құрметті, қонақтай қадірлі болуға тиіс екенін…
Баланың өзі туғандай,
Келіннің өзі келгендей.
Келіннің өзі келгендей.
Негізгі мағынасы Бұл мақал келіннің жаңа шаңыраққа бөтенсімей, өз үйіндей көріп, сыйластықпен сіңісіп кеткенін…
Бесіктегі баланың күлгенін көрген бір мұрат.
Алдына түсіп ананың жүргенін көрген бір мұрат.
Алдына түсіп ананың жүргенін көрген бір мұрат.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ананың балаға деген мейірімі мен бала тәрбиесінің ең үлкен қуаныш екенін білдіреді…
Ауызашары келіспегеннің сәресі де келіспейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір істің басы дұрыс болмаса, соңы да берекелі болмайтынын білдіреді. Тура мағынасында…
Ит не жесе, соны құсады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішіне не сіңсе, соның сыртқа шығатынын білдіреді. Тура мағынасында ит не жесе, кейін…
Жөке жамылған әкеден,
Туырлық жамылған бала дәметеді.
Туырлық жамылған бала дәметеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — үй ішіндегі киімі жұпыны, жағдайы төмен әкенің баласы да сондай тұрмыстан…
Тай атқа, ат мұратқа жеткізер.
Негізгі мағынасы «Тай атқа, ат мұратқа жеткізер» деген мақалдың тура мағынасы — тай өсіп, жақсы бапталса, кейін ат…
Мал баққа өспейді, бапқа өседі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал малдың өздігінен іріленіп, көбейіп кетпейтінін айтады. Яғни мал өсіру үшін тек бар болу…
Асауға - тұсау.
Негізгі мағынасы «Асауға тұсау» деген мақал бетімен кеткен, жуасуға көнбейтін, тәртіпке бағынғысы келмейтін адамға…
Қалған көңіл - қатқан мұз.
Негізгі мағынасы Қалған көңіл — реніштен, өкпеден, көңілдің суып кетуінен пайда болатын ауыр күй. «Қатқан мұз» дегені…
Қыздың қызылы қашса,
Жігіттің қызығы басылады.
Жігіттің қызығы басылады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қыз бен жігіттің жастық шағы, көркі мен көңіл көтерер шағы қатар өтетінін білдіреді. Тура…
Бас асауға жез ноқта.
Негізгі мағынасы «Бас асауға жез ноқта» деген мақал біреудің өз бетімен кететін, айтқанға көнбейтін, тентек не қыңыр…
Ашамай нардан үлкен,
Бала ханнан үлкен.
Бала ханнан үлкен.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, кішкентай ашамай кейде нардан да үлкен көрінеді, ал бала кей…
Ойна, жұмысты да ойла.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға тек қызыққа беріліп кетпей, істің де, жауапкершіліктің де жайын ойлау керек екенін…
Көңіл қалдырма, ықыласына ұшырайсың.
Негізгі мағынасы Көңіл қалдырмау дегеніміз — өзіңнен жақсылық күткен адамның сенімін ақтау, біреудің ниетіне су сеппеу…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Талапты бала талпынған құстай,
Құмары қанбас биікке ұшпай.
Құмары қанбас биікке ұшпай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал талапты, ынталы баланың табиғатын суреттейді. Тура мағынасында құс қанат қағып, биікке…
Ата - асқар тау,
Ана - бауырындағы бұлақ,
Бала - жағасындағы құрақ.
Ана - бауырындағы бұлақ,
Бала - жағасындағы құрақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ананың бала өміріндегі орнын өте биік, өте қымбат етіп көрсетеді. Ата — асқар тау: ол…
Балаң жақсы болса,
Жердің үсті жақсы.
Балаң жаман болса,
Жердің асты жақсы.
Жердің үсті жақсы.
Балаң жаман болса,
Жердің асты жақсы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бала тәрбиесінің адам өміріндегі ең үлкен құндылық екенін білдіреді. Бала жақсы, тәрбиелі…
Атадан - өсиет, анадан - қасиет.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ананың балаға беретін тәрбиесі мен ықпалы зор екенін білдіреді. Тура мағынасында әкеден…
«Тәрбие туралы» мақал-мәтелдер – ұрпаққа бағыт-бағдар беретін, мінез бен құндылықты қалыптастыратын халық даналығы. Бұл санатта ата-ана өнегесі, ұстаз тәлімі, үлкенді сыйлау, кішіге ізет, адалдық пен жауапкершілік сияқты ұстанымдар қысқа да нұсқа сөзбен түйінделеді.
Мұндай нақылдар күнделікті өмірде де, бала тәрбиесінде де ой салар құрал: дұрыс пен бұрысты ажыратуға, тәртіп пен әдепті сақтауға шақырады. Тәрбие жайлы мақал-мәтелдер арқылы қазақтың рухани мұрасы, ұлттық болмысы мен салт-дәстүрге құрметі айқын көрінеді.
Мұндай нақылдар күнделікті өмірде де, бала тәрбиесінде де ой салар құрал: дұрыс пен бұрысты ажыратуға, тәртіп пен әдепті сақтауға шақырады. Тәрбие жайлы мақал-мәтелдер арқылы қазақтың рухани мұрасы, ұлттық болмысы мен салт-дәстүрге құрметі айқын көрінеді.