Балаң жақсы болса,
Жердің үсті жақсы.
Балаң жаман болса,
Жердің асты жақсы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал бала тәрбиесінің адам өміріндегі ең үлкен құндылық екенін білдіреді. Бала жақсы, тәрбиелі, елге сүйікті болса, ата-ана үшін өмірдің өзі қуанышқа толып, дүниедегі бар нәрсе жақсы көрінеді. Ал бала жаман, тентек не азғын болса, ата-анаға тіршілік те, байлық та жұбаныш болмайды. Яғни сыртқы жағдайдан гөрі, ұрпақтың мінезі мен тәрбиесі маңызды.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы "жердің үсті" — тіршіліктің жарығы, өмірдің қызығы, қуаныш пен береке дегенді меңзейді. "Жердің асты" — қабір, яғни өмірден безу, үміттің үзілуі сияқты ауыр күйді білдіреді. Бұл жерде жақсылық пен жамандық балаға байланысты шектен тыс әсерлі түрде салыстырылған. Бала — ата-ананың айнасы, өмірдің мәні ретінде алынған.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал баланы тек асырап-қана қою емес, оны дұрыс тәрбиелеудің маңызын еске салады. Мысалы, ата-ана баласына кішкентайынан әдеп, еңбек, жауапкершілік үйретсе, ол өскенде отбасының тірегі болады. Ал тәрбиеге мән берілмесе, ата-ана көп қиындық көреді. Сондықтан мақал бүгін де өзектілігін жоғалтқан жоқ.
Jerdiń ústi jaqsy.
Balań jaman bolsa,
Jerdiń asty jaqsy.