Сойқанды әкеден сотқар ұл туады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Сойқанды әкеден сотқар ұл туады деген мақалдың тура мағынасы — әкесі дөрекі, қатал, берекесіз, тәртіпсіз болса, одан сондай мінезді бала шығуы мүмкін деген ойды білдіреді. Астарлы мағынасы — бала тәрбиесінде әкенің ықпалы зор; үйдегі үлгі, сөз, іс-әрекет ұрпаққа тікелей жұғады. Яғни ата-ананың мінезі мен өмір салты баланың болмысына әсер етеді. Бұл мақал жауапкершілікті еске салып, балаға жақсы тәрбие беру үшін алдымен үлкеннің өзі өнегелі болуы керек екенін меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «сойқанды» сөзі — елге тыныштық бермейтін, бұзақы, іріткі салатын адам бейнесі. Ал «сотқар ұл» — тентек, тізгінге көнбейтін, әдептен шыққан бала. Мұндағы образдар әке мен баланың арасындағы мінез сабақтастығын көрсетеді. Халық бір үйдің ішіндегі тәрбие мен орта баланың бойына сіңетінін осылай қысқа да нұсқа бейнелеген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал отбасылық тәрбиеге қатысты жиі айтылады. Мысалы, әкесі бала алдында үнемі ашуланып, ұрысқақ болып жүрсе, бала да сондай мінезді қайталауы мүмкін. Сондықтан ата-ана өз ісімен үлгі болып, сабырлы, мәдениетті, жауапты болуға тиіс.