«Баланың балақайы да бар, қалақайы да бар.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал баланың мінезі де, қылығы да әртүрлі болатынын білдіреді. Бір бала жуас, тілалғыш, мейірімді болса, енді бірі қыңыр, шапшаң, тіпті тентектеу болуы мүмкін. Астарлы мағынасы — бала тәрбиесінде оның табиғатын түсініп, әрқайсысына бөлек көзқарас қажет деген ой. Баланы бір қалыпқа сыйғызу қиын, өйткені әрқайсысының болмысы, мінезі, қабылдауы әртүрлі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «балақай» сөзі — сүйкімді, момын, жұмсақ мінезді баланы аңғартады. Ал «қалақай» — қолға тисе ашытып жіберетін өсімдікке ұқсатып, қырсықтау, шалт, тиіп-қашып тұратын баланың қылығын бейнелейді. Осы қарсы қою арқылы халық бала мінезінің екі ұшын дәл көрсеткен: бірі — елпілдек, бірі — ширақ әрі тентектеу.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазір бұл мақал ата-ана мен ұстазға өте пайдалы ескерту ретінде қолданылады. Мысалы, сыныпта бір оқушы сабырлы болып, тапсырманы тындырып орындаса, екіншісі асығыс, тәртіпке көп көнбейтін болуы мүмкін. Сол кезде бәріне бірдей қатал әдіс емес, әр баланың мінезіне сай сөйлеп, дұрыс бағыт беру керек екенін ұқтырады.