Жалғыз бала жат бауыр.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Жалғыз бала жат бауыр» деген мақалдың тура мағынасы — үйде жалғыз өскен бала бауыр сияқты болғанымен, шын мәнінде қасында бірге өскен аға-іні, әпке-сіңлідей жақындықты толық сезінбеуі мүмкін деген ойды білдіреді. Астарлы мағынасы — бірлікте, көп балалы ортада өскенде адам мейірімге, бөлісуге, сыйластыққа ертерек үйренеді, ал жалғыз өскен бала кейде өзімшілдеу, тұйықтау болып кетуі ықтимал. Бұл мақал баланың мінезі тәрбие мен ортаға да байланысты екенін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бауыр» сөзі туған жақындықты, туыстық мейірімді білдіреді. Ал «жат» сөзі жатсыну, алыстық, ішкі салқындық мағынасында қолданылған. Яғни сырттай бауыр болғанымен, арадағы рухани жылылық пен ортақ тірлік жеткіліксіз болса, жақындық әлсірейді деген бейне бар. Мақалдың түйіні — туыстық тек қанмен емес, бірге өсіп, бірге бөлісіп, бірге шыңдалумен бекемделеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жалғыз өсіп жатқан балаға дұрыс орта, араласу, бауырмалдық тәрбиесі қажет екенін айту үшін қолданылады. Мысалы, ата-ана жалғыз баласын тек еркелетіп қоймай, оны бауырларымен, немере-жиендермен, құрдастарымен көп араластырса, ол көпшіл, мейірімді болып өседі.