Тәрбие туралы 1151
Тәрбие туралы қазақ мақал-мәтелдері – адамгершілік, инабат, еңбек пен өнегені дәріптейтін даналық сөздер.
Күнде бір мақал
«Тәрбие туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
1151
Мақал-мәтел
406.2K
Қаралым
352
Орташа
Сұрыптау:
Жетім қозы түртіншек.
Негізгі мағынасы Жетім қозы түртіншек дегеніміз — қамқорсыз қалған жас жан иесінің қорғансыз, именшек, әлсіз болатынын…
Басшы көп те, қосшы аз, көбінің басы таз.
Негізгі мағынасы «Басшы көп те, қосшы аз, көбінің басы таз» деген мақал бір істі тындыратын адамнан гөрі, өзін басшы…
Ұстазыңды атаңдай сыйла.
Негізгі мағынасы Ұстазыңды атаңдай сыйла деген мақал ұстазға әкеңдей құрмет көрсет, оның ақылын тыңда, еңбегін бағала…
Жақсы сөз - жан азығы.
Негізгі мағынасы «Жақсы сөз - жан азығы» деген мақал адамға жылы, ізгі, дем беретін сөздің рухани күшін айтады. Тура…
Ойнақтаған бота от басады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ойнақтап, секеңдеп жүрген бота байқамай отқа түсіп, күйіп қалуы мүмкін…
Атасыз ұл - жетесіз ұл.
Негізгі мағынасы «Атасыз ұл - жетесіз ұл» деген мақалдың тура мағынасы — әкесі жоқ ұлдың тірегі кем болып көрінуі…
Жігіт қыз таңдайды,
Қыз жігіт талғайды.
Қыз жігіт талғайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жас адамның өмірлік жар таңдауда жай қарамай, байыппен ойланатынын білдіреді. Тура мағынасы…
Жақсымен жолдас болсаң,
Несібі жұғар.
Жаманмен жолдас болсаң,
Кесірі жұғар.
Несібі жұғар.
Жаманмен жолдас болсаң,
Кесірі жұғар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның кіммен араласатыны оның өміріне тікелей әсер ететінін айтады. Жақсы адаммен дос…
Ойлының алдында көкірек керме,
Жазасына ұшырайсың;
Қайғылының алдында қарқылдап күлме
Назасына ұшырайсың.
Жазасына ұшырайсың;
Қайғылының алдында қарқылдап күлме
Назасына ұшырайсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақалда адамға кішіпейіл, сабырлы, әдепті болу керек екені айтылады. Ойлы, парасатты адамның…
Кіші қатын - кісі қатыны.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — кішкентай не жас әйел де, үлкен де, кіші де бірдей адам, бірдей құрметке…
Өнерліге есік ашық.
Негізгі мағынасы «Өнерліге есік ашық» деген мақалдың тура мағынасы — өнері, қабілеті, шеберлігі бар адамға қай жерде де…
Бұтақтың жақсылығы сағасынан,
Баланың жақсылығы анасынан.
Баланың жақсылығы анасынан.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бұтақтың мықты, көрікті болуы оның сағасынан, яғни түп-тамырынан білінеді…
Ар-ұят пен ақыл - мінез сауыты.
Негізгі мағынасы Ар-ұят пен ақыл адам мінезін қорғайтын ең берік қалқан іспетті. Мұнда тура мағынада «сауыт» — жаудан…
Бесік кертпе қыз.
Негізгі мағынасы «Бесік кертпе қыз» деген тіркес қыз баланың кішкентайынан-ақ ұяң, нәзік, ибалы болып өсуін меңзейді…
Ант бұзған оңбайды,
Салт бұзған сорлайды.
Салт бұзған сорлайды.
Негізгі мағынасы Ант бұзған адамға сенім жоғалады, өйткені берген сөзінен тайған кісі өз абыройын да, ел ішіндегі…
Баланың ата-анаға қарызы көп.
Негізгі мағынасы Баланың ата-анаға қарызы көп деген сөз — бала өмірге келіп, өсіп-өнуі үшін ата-ананың еңбегі…
Атадан бала туар, ата жолын қуар.
Негізгі мағынасы Атадан бала туып, әке көрген өнеге мен мінез ұрпаққа жалғасады деген сөз. Мұнда тура мағынада бала…
Ұлыдан - өсиет,
Жақсыдан - қасиет.
Жақсыдан - қасиет.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы адамның артында үлгі боларлық із қалатынын айтады. Тура мағынасында, үлкен кісіден…
Көп ойласаң дана боласың,
Көп ойнасаң бала боласың.
Көп ойнасаң бала боласың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды ойлануға, салмақты болуға үндейді. Көп ойлаған кісі істің мәнін аңғарып, ұсақ-түйекке…
Жеміссіз ағаш жұтайды.
Негізгі мағынасы Жеміссіз ағаш жұтайды деген мақал тура мағынасында: жеміс бермеген ағаштың нәрі кеміп, күтімсіз…
Кәрі де бір, бала да бір.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қарт адам да, бала да бірдей адам, екеуін де менсінбей қарауға болмайды…
Ісі ерсінің түсі ерсі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның істеген ісі мен соған сай көрінетін беделі бір-бірімен тығыз байланысты екенін…
Жақсыдан жаман туса,
Емі табылмас.
Жаманнан жақсы туса,
Теңі табылмас.
Емі табылмас.
Жаманнан жақсы туса,
Теңі табылмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның қадірі тек шыққан тегіне емес, өз болмысы мен тәрбиесіне байланысты екенін…
«Сіз», «біз» деген ауызға
«мен», «мен» деген түспесін.
«мен», «мен» деген түспесін.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамдарды кішіпейіл, сыйлы, бір-біріне құрметпен қарауға шақырады. «Сіз», «біз» деген сөздер…
Нар маяға бота жарасады,
Мейірімді жан-жағына қарасады.
Мейірімді жан-жағына қарасады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — нар маяға ботаның жарасуы, яғни үлкен, айбынды түйеге кішкентай бота…
Қораң оңды болса, қойың қоңды болады.
Негізгі мағынасы Қораң оңды болса, қойың қоңды болады деген мақалдың тура мағынасы — қорасы берік, таза, ықшам адамда…
Айлас қатын мұңдас.
Негізгі мағынасы «Айлас қатын мұңдас» деген мақал сырттай қарағанда әйелдің айлакер, пысық болатынын меңзейді. Алайда…
Сен оқысаң, мен тоқыдым.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — біреуі оқыса, екіншісі тоқи алады дегендей, бір істің орындалуы үшін…
Сорлы жерге аңбас шөп шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — құнары аз, сорланған жерге өсімдік дұрыс өне қоймайды, ондай топырақтан…
Бар пәледен ұят сақтайды.
Негізгі мағынасы «Бар пәледен ұят сақтайды» деген мақал адамның ар-ұяты оны талай жамандықтан, оғаш қылықтан, теріс…
Атасы жер жырта білмегеннің,
Баласы тұқым себе білмейді.
Баласы тұқым себе білмейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жер жыртуды білмеген адам егін салудың да жөнін үйрете алмайды. Астарлы…
Атты қамшымен айдама, жеммен айда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жылқыны да, жалпы тіршілік иесін де күшпен емес, ықыласпен, дұрыс күтіммен баулу керек…
Жігіт жақсы болса, нағашысын сұра.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның тегі мен ортасын оның мінезі арқылы тануға болатынын білдіреді. Егер жігіттің өзі…
Тегі жаман тойда:
Тонымды бер! - дер.
Тонымды бер! - дер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал мінезі жаман, пиғылы дұрыс емес адам той сияқты қуанышты ортада да өз пайдасын ғана…
Үйде өскен бұзау түзде өгіз болмас.
Негізгі мағынасы «Үйде өскен бұзау түзде өгіз болмас» деген мақал адамның не малдың өз ортасында еркелеп, тым қолда…
Бір көзім қорада, бір көзім молада;
Бір көзім балада, бір көзім далада.
Бір көзім балада, бір көзім далада.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өміріндегі жауапкершіліктің көп қырын көрсетеді. Тура мағынасында бір көз қораны, бір…
Ердің асылы күшінен білінеді,
Әйелдін, асылы ісінен білінеді.
Әйелдін, асылы ісінен білінеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды сыртқы көрінісімен емес, нақты ісімен бағалау керек деген ойды білдіреді. Ер…
Жерге түскен жетімдікі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жерге, яғни адам арасына түскен жетім балаға ешкім иелік етпейді, ол…
Тәуіптің жақсысы,
Ауруға ауру қоспағаны.
Ауруға ауру қоспағаны.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жақсы тәуіп науқасты емдегенде оның халін ауырлатып жібермейді, қайта…
Асыл - асылдан, нәсіл - нәсілден.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — асыл зат асыл заттан, текті ұрпақ текті әулеттен тарайды. Астарлы…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Талапты бала талпынған құстай,
Құмары қанбас биікке ұшпай.
Құмары қанбас биікке ұшпай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал талапты, ынталы баланың табиғатын суреттейді. Тура мағынасында құс қанат қағып, биікке…
Ата - асқар тау,
Ана - бауырындағы бұлақ,
Бала - жағасындағы құрақ.
Ана - бауырындағы бұлақ,
Бала - жағасындағы құрақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ананың бала өміріндегі орнын өте биік, өте қымбат етіп көрсетеді. Ата — асқар тау: ол…
Балаң жақсы болса,
Жердің үсті жақсы.
Балаң жаман болса,
Жердің асты жақсы.
Жердің үсті жақсы.
Балаң жаман болса,
Жердің асты жақсы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бала тәрбиесінің адам өміріндегі ең үлкен құндылық екенін білдіреді. Бала жақсы, тәрбиелі…
Атадан - өсиет, анадан - қасиет.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ананың балаға беретін тәрбиесі мен ықпалы зор екенін білдіреді. Тура мағынасында әкеден…
«Тәрбие туралы» мақал-мәтелдер – ұрпаққа бағыт-бағдар беретін, мінез бен құндылықты қалыптастыратын халық даналығы. Бұл санатта ата-ана өнегесі, ұстаз тәлімі, үлкенді сыйлау, кішіге ізет, адалдық пен жауапкершілік сияқты ұстанымдар қысқа да нұсқа сөзбен түйінделеді.
Мұндай нақылдар күнделікті өмірде де, бала тәрбиесінде де ой салар құрал: дұрыс пен бұрысты ажыратуға, тәртіп пен әдепті сақтауға шақырады. Тәрбие жайлы мақал-мәтелдер арқылы қазақтың рухани мұрасы, ұлттық болмысы мен салт-дәстүрге құрметі айқын көрінеді.
Мұндай нақылдар күнделікті өмірде де, бала тәрбиесінде де ой салар құрал: дұрыс пен бұрысты ажыратуға, тәртіп пен әдепті сақтауға шақырады. Тәрбие жайлы мақал-мәтелдер арқылы қазақтың рухани мұрасы, ұлттық болмысы мен салт-дәстүрге құрметі айқын көрінеді.