Тәрбие туралы 1151
Тәрбие туралы қазақ мақал-мәтелдері – адамгершілік, инабат, еңбек пен өнегені дәріптейтін даналық сөздер.
Күнде бір мақал
«Тәрбие туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
1151
Мақал-мәтел
406.2K
Қаралым
352
Орташа
Сұрыптау:
Тәуіптің жақсысы,
Ауруға ауру қоспағаны.
Ауруға ауру қоспағаны.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жақсы тәуіп науқасты емдегенде оның халін ауырлатып жібермейді, қайта…
Үлкен иманды болса,
Кіші ибалы болады.
Кіші ибалы болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкеннің иманы мықты, мінезі таза, сөзі мен ісі өнегелі болса, кіші соны көріп тәрбиеленеді…
Әкеміз күйеу,
шешеміз қалыңдық болған.
шешеміз қалыңдық болған.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ана мен баланың арасындағы ұқсастықты, ұрпақтың тегіне тартатынын білдіреді. Тура…
Әр сөздің өз ұяты бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің де жауапкершілігі бар екенін білдіреді. Адам ауыздан шыққан әр сөзін ойлап айтуы…
Ақсақ малдың ақырын бақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ақсаңдаған малды қатты жүргізбей, жайлап бағып-қағу керек деген сөз…
Ең жұмсақ та - тіл,
Ең, қатты да - тіл.
Ең, қатты да - тіл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тілдің, яғни сөздің адам өміріндегі аса күшті құрал екенін айтады. Тіл жұмсақ болса, адамды…
Көрік үйленгенше,
Ақыл өле-өлгенше.
Ақыл өле-өлгенше.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сыртқы көрік пен жас сұлулықтың уақытша екенін, ал ақыл мен парасаттың адаммен бірге өмір…
Елді қорғайтын - ерлер,
Ерлерді тәрбиелейтін - әйелдер.
Ерлерді тәрбиелейтін - әйелдер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің амандығы мен бүтіндігі ер азаматтардың қорған болуына байланысты екенін айтады. Бірақ…
Желіні сау қосаққа жүрмейді,
Құр табаққа бата жүрмейді.
Құр табаққа бата жүрмейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — желіні сау, яғни сүтті малдың желіні бос күйінде емес, қосақта тұрған…
Баланың балалығына әкенің даналығы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал баланың өсуі мен дұрыс қалыптасуы әкенің ақылы, тәжірибесі және тәрбиесіне тікелей…
Бір қызымнан бір қызым сорақы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір қыздан кейін туған екінші қыз одан да сорақы, яғни мінезі, қылығы…
Тай мінген балаға жарасар.
Негізгі мағынасы «Тай мінген балаға жарасар» мақалы жас баланың жасына, қалпына сай ісі болатынын білдіреді. Тай — әлі…
Түйе қотыр болса,
Ботасын былғайды,
Ботасы келесін былғайды.
Ботасын былғайды,
Ботасы келесін былғайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қотыр түйе ботасын былғайды, ал ботасы сол қотырды әрі қарай таратады…
Бір адамға қадірің жүрмесе,
Екі адамға күлкі боларсың.
Екі адамға күлкі боларсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның қадір-қасиеті, сөзі мен ісі ортада бағаланса ғана орны бар екенін білдіреді. Егер…
Оқығанды айтпа, тоқығанды айт.
Негізгі мағынасы Бұл мақал білімді бос сөзбен мақтанба, қайта оны санға сіңіріп, іс жүзінде көрсет деген ойды…
Жақсыны жолдасынан таны.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды оның өз сөзімен ғана емес, айналасындағы жолдасы арқылы да тануға болатынын айтады…
Қайныма да барайын,
Тайлағыма де бас үйретейін.
Тайлағыма де бас үйретейін.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қайнысына да барып, тайлағына да бас үйрету, яғни қайда барса да, қандай…
Жерде жетім жыласа,
әуеде періште тітіркенеді.
әуеде періште тітіркенеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жетім-жесірге, қорғансыз балаға жасалған қиянаттың өте ауыр екенін білдіреді. Тура…
Әке ұрған ұл оңар,
Шеше ұрған қыз оңбас.
Шеше ұрған қыз оңбас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бала тәрбиесінің қаталдық пен жұмсақтықтың шегін білдіреді. Тура мағынасында әкенің ұлын…
Жетесіз ұл
жеті атасын қаздырады.
жеті атасын қаздырады.
Негізгі мағынасы Жетесіз ұл — ақылсыз, тәрбиесіз, жөн білмейтін бала. Мұндай бала өз орнын таппай, ата-бабасының…
Ерте оңбаған кеш те оңбас,
Кеш оңбаған еш те оңбас.
Кеш оңбаған еш те оңбас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мінезі мен тағдырындағы кейбір қасиеттердің ерте қалыптасатынын білдіреді. Яғни…
Емнің алды - еңбек.
Негізгі мағынасы «Емнің алды - еңбек» деген мақал адамға шипа, жеңілдік, сергектік ең алдымен қимыл-қозғалыс пен…
Қолда өскен түйенің тайлақ аты қалмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қолда бағып-қағып өскен түйе тайлақ кезінде-ақ көзге түсіп, жақсы қасиеті…
Ұл туғанмен ұятын бірге тумайды,
Қыз туғанмен қылығын бірге тумайды.
Қыз туғанмен қылығын бірге тумайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ұл бала туған сәтте-ақ ұятты, қыз бала туған сәтте-ақ инабатты болып…
Дана, дананы туған - ана.
Негізгі мағынасы Дана адам кездейсоқ пайда болмайды, оны тәрбиелеп өсірген ананың ақылы, мейірімі мен өнегесі болады…
Жетім балаға жеті бидай да тамақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жетім баланың тұрмысы жұтаң, мұқтаждығы көп болатынын білдіреді. Тура мағынада, аз ғана…
Бесіктегі бала ененікі,
Ат үстіндегі бала елдікі.
Ат үстіндегі бала елдікі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бесіктегі сәби анасының, яғни енесінің бауырындағы қорғансыз бала. Ал ат…
Арудың әміршісі - ары.
Негізгі мағынасы «Арудың әміршісі - ары» деген мақалдың тура мағынасы: сұлу, инабатты қыздың өз ісіне, сөзіне…
Қызға бергісіз қатын бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — кейбір әйелдер қыздай нәзік, көрікті, ибалы, ұқыпты болып келеді деген…
Қыз өспес пе, көкіректі теспес пе?!
Негізгі мағынасы Бұл мақал қыз баланың ер жетіп, бой жеткенде үй ішіндегі ескі ойды, тар түсінікті бұзатынын білдіреді…
Үйге кіргенде дыбыс қыл,
Ентелемей дұрыс кір.
Ентелемей дұрыс кір.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үйге кірген адам әдеп сақтап, асығып-аптықпай, тыныш әрі сыпайы кіруі керек дегенді…
Әйелдің ақылын жесірінде байқа,
Баланың ақылын жетімінде байқа.
Баланың ақылын жетімінде байқа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мінезі мен ақылы сын сағатта, қиындық келгенде анық көрінетінін айтады. Әйел жесір…
Өз басына іс түспеген,
Өзгенің қайғысын білмейді.
Өзгенің қайғысын білмейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өз басынан ауыртпалық өтпесе, басқаның қайғысын толық түсіне бермейтінін айтады. Тура…
Дұрыс қанаттанған түзу ұшар.
Негізгі мағынасы Дұрыс тәрбие көріп, жөн-жосықты бойына сіңірген адам өмірде түзу жолмен жүреді. Мұндағы «қанаттану»…
Нас басқанды бит басады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: кім кір-қожалақ, салақ жүрсе, ондай адамға бит тез жұғады. Астарлы…
Аттың жемін жеп,
Тайдың жүгін көтереді.
Тайдың жүгін көтереді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жастайынан көп нәрсеге араласып, ерте есейген, ширақ әрі шыдамды адамды бейнелейді. Тура…
Жас бала құстың көлеңкесінен де тоңады.
Негізгі мағынасы Жас бала өте нәзік, әлсіз, сезімтал болады; сондықтан оған ең кішкентай суықтың, қорқыныштың не ауыр…
Көре тұра айтпасаң, көргенсіз дер,
Біле тұра айтпасаң, жетесіз дер.
Біле тұра айтпасаң, жетесіз дер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам көріп-біліп тұрған шындықты айтпай, үнсіз қалса, оны жөн білмейтін, тәрбиесіз, бейқам…
Қас жақсының белгісі -
Өз үйінде өзі құл.
Қас жаманның белгісі -
Өз үйінде өзі сый.
Өз үйінде өзі құл.
Қас жаманның белгісі -
Өз үйінде өзі сый.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы мен жаманды үй ішіндегі мінез-құлқы арқылы салыстырады. «Қас жақсы» адам өзін көп…
Жасыңда қылжақ болсаң,
Өскенде мылжың боласың.
Өскенде мылжың боласың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жас кезде орынсыз қалжыңға, бос сөзге, жеңілтектікке әуес болсаң, есейгенде де сол әдеттен…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Талапты бала талпынған құстай,
Құмары қанбас биікке ұшпай.
Құмары қанбас биікке ұшпай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал талапты, ынталы баланың табиғатын суреттейді. Тура мағынасында құс қанат қағып, биікке…
Ата - асқар тау,
Ана - бауырындағы бұлақ,
Бала - жағасындағы құрақ.
Ана - бауырындағы бұлақ,
Бала - жағасындағы құрақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ананың бала өміріндегі орнын өте биік, өте қымбат етіп көрсетеді. Ата — асқар тау: ол…
Балаң жақсы болса,
Жердің үсті жақсы.
Балаң жаман болса,
Жердің асты жақсы.
Жердің үсті жақсы.
Балаң жаман болса,
Жердің асты жақсы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бала тәрбиесінің адам өміріндегі ең үлкен құндылық екенін білдіреді. Бала жақсы, тәрбиелі…
Атадан - өсиет, анадан - қасиет.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ананың балаға беретін тәрбиесі мен ықпалы зор екенін білдіреді. Тура мағынасында әкеден…
«Тәрбие туралы» мақал-мәтелдер – ұрпаққа бағыт-бағдар беретін, мінез бен құндылықты қалыптастыратын халық даналығы. Бұл санатта ата-ана өнегесі, ұстаз тәлімі, үлкенді сыйлау, кішіге ізет, адалдық пен жауапкершілік сияқты ұстанымдар қысқа да нұсқа сөзбен түйінделеді.
Мұндай нақылдар күнделікті өмірде де, бала тәрбиесінде де ой салар құрал: дұрыс пен бұрысты ажыратуға, тәртіп пен әдепті сақтауға шақырады. Тәрбие жайлы мақал-мәтелдер арқылы қазақтың рухани мұрасы, ұлттық болмысы мен салт-дәстүрге құрметі айқын көрінеді.
Мұндай нақылдар күнделікті өмірде де, бала тәрбиесінде де ой салар құрал: дұрыс пен бұрысты ажыратуға, тәртіп пен әдепті сақтауға шақырады. Тәрбие жайлы мақал-мәтелдер арқылы қазақтың рухани мұрасы, ұлттық болмысы мен салт-дәстүрге құрметі айқын көрінеді.