Қызға қырық үйден,
қала берсе, қырық күңнен тыйым.
«Қызға қырық үйден, қала берсе, қырық күңнен тыйым.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қыз баланың тәрбиесіне ерекше жауапкершілікпен қарау керегін айтады. Тура мағынасында, қызға бір ғана үй емес, көп үйден, көп адамнан тыйым мен бақылау болуы керек деген ой жатыр. Астарлы мағынасы — қыздың тәрбиесі қоғамға ортақ іс, себебі қыздың жүрісі, сөзі, әдебі — бүтін бір әулеттің, елдің абыройы.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қырық үй» мен «қырық күң» — нақты сан емес, көптікті білдіретін бейнелі сөз. Ол қыз тәрбиесіне тек ата-ана емес, ағайын-туыс, көрші-қолаң, жалпы орта жауапты екенін аңғартады. «Тыйым» сөзі тыйып ұстау ғана емес, жөн сілтеу, инабатқа баулу, ар-ұятты қорғау мағынасында қолданылады.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал қызды шектеп қою үшін емес, оны әдепке, қауіпсіздікке, жауапкершілікке баулу тұрғысынан түсіндіріледі. Мысалы, ата-ана қызын әлеуметтік желіде бейтаныс адамдармен сақ сөйлесуге, өз беделі мен қауіпсіздігін ойлауға үйретсе — осы мақалдың қазіргі өмірдегі көрінісі болады.
qala berse, qyryq kúńnen tyıym.