Тәрбие туралы 1151
Тәрбие туралы қазақ мақал-мәтелдері – адамгершілік, инабат, еңбек пен өнегені дәріптейтін даналық сөздер.
Күнде бір мақал
«Тәрбие туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
1151
Мақал-мәтел
406.2K
Қаралым
352
Орташа
Сұрыптау:
Әдепті әдепсізден үйрен.
Негізгі мағынасы «Әдепті әдепсізден үйрен» мақалының тура мағынасы — адам тәртіпті, сыпайы кісінің қасында жүріп қана…
Түйеден нар туады моншақ өркеш.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: түйеден кейде нардай ірі, ерекше күшті, бағалы түлік туады, ал оның өркеші…
Атаның жаман ұлы малға ортақ,
Әр үйлі жанға ортақ.
Әр үйлі жанға ортақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әкенің жаман баласы өз әкесінің ғана емес, бүкіл елдің, ағайынның да басына салмақ…
Ұят бар жерде иман бар.
Негізгі мағынасы «Ұят бар жерде иман бар» деген мақал адамның ішкі ар-ожданын, тәрбиесін, адамгершілігін көрсетеді…
Ағайынға қарап мал өсер,
Қарағайға қарап тал өсер.
Қарағайға қарап тал өсер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — мал да, тал да өзіне лайық ортада өсіп-өнеді. Астарлы мағынасы — адам да…
Қож басқанша қоз бас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: малды қорқытпай, жайымен бағып-қағу керек, әйтпесе үйреншікті жұғымды іс…
Әйелді жаман десең, анаң соның ішінде.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әйелге орынсыз тіл тигізбеуді ескертеді. Тура мағынасында: біреудің әйелін жамандасаң, өз…
Салтын білмеген сауапты түсінбейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — өз халқының салт-дәстүрін, жөн-жоралғысын білмеген адам сауаптың, яғни…
Қонағым, өз үйіңді де ойлай отыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қонақты құрметтей отырып, оның да өз жағдайын, өз үйін, өз шаруасын ұмытпауын ескерткен…
Ағайынның көңілі сәл нәрседен қалады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ағайын-туыстың көңілі өте нәзік болатынын білдіреді. Яғни жақын адамдар бір-бірінен үлкен…
Жетімге жүгінбе, жесірге кіжінбе.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әлсізге, қорғансызға ауыр сөз айтып, үстемдік көрсетуге болмайтынын ескертеді. Тура…
Шебер болар бала бармағынан,
Кісі болар бала кісілігінен танылады.
Кісі болар бала кісілігінен танылады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал баланың ертең қандай адам болатыны оның бүгінгі мінезі мен іс-әрекетінен байқалатынын…
Айтақтай-айтақтай, қасқырдан да ұят болды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсені қайта-қайта айтып, кісінің мазасын алып, тіпті түзелмейтін…
Тынымсыз елдің баласы - дуана.
Негізгі мағынасы Тынымсыз елдің баласы — үнемі қозғалыста, бір орнында тұрмайтын, тірлігі көп, тыным таппайтын адам…
Май пілікті көмсе, шам сөнеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: пілікті, яғни шамның жанатын өзегін майға көміп тастаса, оған ауа жетпей…
«Сіз» деген - сыйластық,
«Сен» деген - анайылық.
«Сен» деген - анайылық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамдар арасындағы сөйлесу әдебін көрсетеді. «Сіз» деп сөйлеу — қарсы адамды құрметтеу, оның…
Қой толғағыңды берме,
Оң толғағыңды бер.
Оң толғағыңды бер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қой төлдегенде оның толғағын, яғни қиналысын бермеу, жақсысын беріп…
Кісі қылығымен танылар.
Негізгі мағынасы Кісі өз сөзінен гөрі ісімен, мінез-құлқымен, адамдарға деген қарым-қатынасымен танылады. Тура…
Ата тұрып, ұлы сөйлегені ержеткені,
Ана тұрып, қызы сөйлегені - бойжеткені.
Ана тұрып, қызы сөйлегені - бойжеткені.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-анасы тірі тұрғанда баланың орынсыз алға шығып, үлкеннің сөзін бөлуі ерсі екенін…
Көпті сөкпе, асты төкпе.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көпшілікті орынсыз жамандама, әрі берілген ас-ауқатты рәсуа етпе деген өсиет айтады. Тура…
Жан алып жат болма.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің жанын алып, яғни қатты ренжітіп, қинап, мазасын кетіріп жүрсең…
Өнегенің өрісі кең.
Негізгі мағынасы «Өнегенің өрісі кең» деген мақал жақсы тәрбиенің, үлгілі істің әсері өте ауқымды екенін білдіреді…
Көз бен қол - көңілдің жалшысы.
Негізгі мағынасы «Көз бен қол - көңілдің жалшысы» деген мақал адамның ішкі қалауы мен ниеті ең алдымен көзі мен қолы…
Көрене зорлық - басқа қорлық.
Негізгі мағынасы «Көріне зорлық - басқа қорлық» деген мақал ашықтан-ашық жасалған қысымның, әділетсіздіктің адамға ауыр…
Жақсы жерге жатсаң,
Жақсы-жақсы түс көресің;
Жаман жерге жатсаң,
Жаман-жаман түс көресің.
Жақсы-жақсы түс көресің;
Жаман жерге жатсаң,
Жаман-жаман түс көресің.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам қай жерде жатса, соған сай түс көруі мүмкін деген байқаудан туған…
Ата дәулеті балаға сәулет болмайды.
Негізгі мағынасы Атадан қалған дәулет, байлық немесе дайын мүлік баланың өзіне берік тірек бола алмайды. Яғни, ата-ана…
Түйем жалғыз деп тұзға үйретпе,
Ұлым жалғыз деп асқа үйретпе.
Ұлым жалғыз деп асқа үйретпе.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — түйе жалғыз болған соң оны тұзға, ал ұл жалғыз болған соң оны асқа…
Жасық пышақ өтпейді, жаныса да,
Жаман «Ар ма!» демейді, таныса да.
Жаман «Ар ма!» демейді, таныса да.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жүзі келте, сапасы нашар пышақ қанша қайралса да, дұрыс өтпейді. Астарлы…
Ақыл - жүректің суаты.
Негізгі мағынасы «Ақыл - жүректің суаты» деген мақал адамның ішкі дүниесі мен ой-санасының байланысын білдіреді. Тура…
Қызды ауылдың иті жатпас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қыз өсіп отырған ауылға сырттан келген ит еркін жата алмайды, өйткені…
Жетім жетіге дейін таяқ жейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ата-анасынан айырылған жетім бала қорғансыз болып, көп жағдайда таяқ жеп…
Екі кісі бейім тұрса,
Есті кісі кейін тұрады.
Есті кісі кейін тұрады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: екі адам бір іске немесе бір жолға қатар тұрса, есті, саналы адам кейін…
Жетім қозы түртіншек.
Негізгі мағынасы Жетім қозы түртіншек дегеніміз — қамқорсыз қалған жас жан иесінің қорғансыз, именшек, әлсіз болатынын…
Балаға айтқан сөз - байлаусыз бұзау.
Негізгі мағынасы Балаға айтқан сөз кейде орнығып, бекімей қалады деген ойды білдіреді. Тура мағынасында, байлаусыз…
Әкесі ұлын ұрып, түзетеді,
Анасы қызын ұрып, жүдетеді.
Анасы қызын ұрып, жүдетеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тәрбиедегі еркек пен әйелдің, әке мен ананың мінездік айырмасын астарлап жеткізеді. Тура…
Судың басы бұлақ болса да,
Аяғы құяр теңізге.
Жақсыдан жаман туса да,
Тартпай қоймас негізге.
Аяғы құяр теңізге.
Жақсыдан жаман туса да,
Тартпай қоймас негізге.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мінезі мен тегінің, тәрбиенің әсерін терең түсіндіреді. Тура мағынасында су да…
Кісінеген айғырдың үйірін көр,
Кісімсіген жігіттің үйін көр.
Кісімсіген жігіттің үйін көр.
Негізгі мағынасы Бұл мақалда адамның сыртқы даңғазасы мен шын қадірі салыстырылады. Айғыр кісінесе, оның үйірі бар…
Қарға баласы боқ шоқыр,
Молда баласы оқу оқыр.
Молда баласы оқу оқыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әркім өз ортасына, көрген тәрбиесіне тартады деген ойды білдіреді. Қарғаның баласы…
Өз анасын зор тұтқан,
Кісі анасын қор тұтпас.
Кісі анасын қор тұтпас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал анаға деген құрметті ең жоғары адамгершілік өлшемі ретінде танытады. Өз анасын ардақтаған…
Ізет - ініден, әділдік - ағадан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкен мен кішінің, ағайын арасындағы орнын көрсетеді. Інінің міндеті — ізет көрсету, яғни…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Талапты бала талпынған құстай,
Құмары қанбас биікке ұшпай.
Құмары қанбас биікке ұшпай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал талапты, ынталы баланың табиғатын суреттейді. Тура мағынасында құс қанат қағып, биікке…
Ата - асқар тау,
Ана - бауырындағы бұлақ,
Бала - жағасындағы құрақ.
Ана - бауырындағы бұлақ,
Бала - жағасындағы құрақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ананың бала өміріндегі орнын өте биік, өте қымбат етіп көрсетеді. Ата — асқар тау: ол…
Балаң жақсы болса,
Жердің үсті жақсы.
Балаң жаман болса,
Жердің асты жақсы.
Жердің үсті жақсы.
Балаң жаман болса,
Жердің асты жақсы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бала тәрбиесінің адам өміріндегі ең үлкен құндылық екенін білдіреді. Бала жақсы, тәрбиелі…
Атадан - өсиет, анадан - қасиет.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ананың балаға беретін тәрбиесі мен ықпалы зор екенін білдіреді. Тура мағынасында әкеден…
«Тәрбие туралы» мақал-мәтелдер – ұрпаққа бағыт-бағдар беретін, мінез бен құндылықты қалыптастыратын халық даналығы. Бұл санатта ата-ана өнегесі, ұстаз тәлімі, үлкенді сыйлау, кішіге ізет, адалдық пен жауапкершілік сияқты ұстанымдар қысқа да нұсқа сөзбен түйінделеді.
Мұндай нақылдар күнделікті өмірде де, бала тәрбиесінде де ой салар құрал: дұрыс пен бұрысты ажыратуға, тәртіп пен әдепті сақтауға шақырады. Тәрбие жайлы мақал-мәтелдер арқылы қазақтың рухани мұрасы, ұлттық болмысы мен салт-дәстүрге құрметі айқын көрінеді.
Мұндай нақылдар күнделікті өмірде де, бала тәрбиесінде де ой салар құрал: дұрыс пен бұрысты ажыратуға, тәртіп пен әдепті сақтауға шақырады. Тәрбие жайлы мақал-мәтелдер арқылы қазақтың рухани мұрасы, ұлттық болмысы мен салт-дәстүрге құрметі айқын көрінеді.