Қонағым, өз үйіңді де ойлай отыр.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қонақты құрметтей отырып, оның да өз жағдайын, өз үйін, өз шаруасын ұмытпауын ескерткен сыпайы сөз. Тура мағынасында үй иесі қонаққа: «қонақ болып келгеніңмен, өз үйіңдегі жауапкершілігіңді де ойла» деген ишара білдіреді. Астарлы мағынасы — қонақтықтың да, аралас-құраластықтың да шегі бар, адам өз ісіне де бейжай қарамауы керек. Яғни, біреудің мейіріміне сүйене бермей, өз тірлігіңді, отбасыңды, міндетіңді ұмытпа деген өнеге жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мұнда «қонақ» — уақытша келген адам, ал «өз үйің» — адамның жеке өмірі, отбасы, жауапкершілігі мен негізгі тірегі. «Үй» сөзі тек баспана емес, бүкіл тұрмыс пен міндеттің символы. Мақал қонақжайлық мәдениетін сақтай отырып, адамға мөлшер мен тәртіпті де үйретеді. Қазақ ұғымында қонақ қадірлі, бірақ қонақтың да әдеп сақтауы маңызды.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, бір адам досының үйінде ұзақ отырып алып, өз жұмысына, баласына не шаруасына көңіл бөлмей қойса, осы мақал соған ескерту бола алады. Яғни, сыйласу бар жерде жауапкершілік те қатар жүруі керек.