«Кісі қылығымен танылар.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Кісінің кім екені оның қылығынан, яғни күнделікті мінез-құлқынан, өзгеге жасаған ісінен танылады. Сөзбен адам өзін қалай болса солай көрсете алады, ал қылық жасырынбайды: үлкенге қалай сәлем береді, қиналғанға қалай қарайды, ұтылғанда не істейді — бәрі оның шын болмысын ашады. Мақал адамды уақытпен, күнделікті қимылымен тануға шақырады. Қылық жақсы да, жаман да болады, сондықтан мақал екі жағына да ортақ: сыпайы қылық та, ерсі қылық та кісіні танытады.
Образдар мен теңеулер
Қылық — мінездің сыртқа шыққан көрінісі, адамның ісі мен әдеті. Тілде «қылығы жақсы», «қылықсыз» сияқты тіркестер бар, ал «қылықты қыз» деп әдепті, ибалы қызды мақтау ертеден келеді. Кісі сөзі адам сөзінен гөрі сыйлы, салмақты естіледі: кісі — ел ішінде өз орны бар тұлға. Мақалдағы «танылар» деген көне келер шақ түрі оған нақыл сазын береді: бұл бүгін ғана емес, әрдайым солай болатын заңдылық.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды біреу өзін мақтап, ал ісі сөзіне сай келмегенде айтады: «Сөзіңе емес, қылығыңа қарап танимыз». Сондай-ақ жаңа келген адам жайлы асығыс баға бергенде сабырға шақырады: уақыт өте келе қылығы бәрін көрсетеді. Тәрбиелік әңгімеде жиі қолданылады, ұрсу емес, ой салу ретінде. Мысалы: «Кісі қылығымен танылар, балам, қонаққа барғанда өзіңді ұстай біл».
Қолданылу жағдаяттары
— Тойда бір жігіт үлкендерге орын беріп, дастарқанға қызмет етеді, келген құдалар оны осы қылығынан-ақ ұнатады.
— Футбол жарысында жеңілген команданың капитаны қарсыластарына қол беріп құттықтағанда, жаттықтырушы оны мақтайды.
— Көршілер жаңа көшіп келген отбасын алғашқы аптада-ақ ауланы тазалап, жалғыз қартқа көмектескенінен танып алады.