Май пілікті көмсе, шам сөнеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: пілікті, яғни шамның жанатын өзегін майға көміп тастаса, оған ауа жетпей, шам сөніп қалады. Астарлы мағынасы: пайдалы нәрсені орынсыз тұншықтырсаң, оның жарығы да, әсері де жоғалады. Яғни адамның қабілетін, жақсы ойын, дұрыс сөзін немесе игі ісін шектеп, тежей берсең, нәтиже шықпайды. Кейде артық бақылау, орынсыз кедергі, не дұрыс жолға жібермеу жақсы бастаманы құртады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы "май пілік" — өмірдегі күш, мүмкіндік, рухани қуаттың белгісі. Ал "шам" — жарық, үміт, білім, игілік нышаны. "Көмсе" деген сөз бір нәрсені үстінен басып, тұншықтыруды меңзейді. Демек, жарық беретін нәрсе еркін тұрмаса, өзінің қызметін атқара алмайды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал баланың талабын шектемеу, қызметкердің бастамасын тұншықтырмау, не шығармашыл адамға еркіндік беру керек деген ойда қолданылады. Мысалы, оқушының сурет салуға талпынысын «ол сенің қолыңнан келмейді» деп үнемі тежей берсе, оның қабілеті ашылмай қалуы мүмкін.