Судың басы бұлақ болса да,
Аяғы құяр теңізге.
Жақсыдан жаман туса да,
Тартпай қоймас негізге.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам мінезі мен тегінің, тәрбиенің әсерін терең түсіндіреді. Тура мағынасында су да, бұлақтан басталып, ақырында теңізге құяды. Астарлы мағынасы — әр адамның шыққан тегі, алған тәрбиесі, көрген өнегесі оның болмысында із қалдырады. Жақсы ортада өскен, игі қасиет көрген адам кейде теріс жолға түссе де, түбінде өз негізіне тартады, яғни бойындағы туа біткен немесе тәрбиемен сіңген жақсы қасиет қайта оянады.
Образдар мен теңеулер
Мұнда «бұлақ» — бастау, түп-тамыр, алғашқы тәрбие; «теңіз» — үлкен арна, өмірдің кең жолы деген бейне. Су ағысының табиғи бағыты адам өмірінің қалыптасу заңдылығын көрсетеді. «Жақсыдан жаман туса да» деген жол қан мен тектің ғана емес, жақсы ортаның, өнегенің күшін аңғартады. «Негізге тарту» — адамның түпкі болмысы мен тәрбие өзегінен алыстай алмайтынын білдіретін образ.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті: балаға берілген тәрбие, үйдегі үлгі, орта әсері кейін мінезге айналады. Мысалы, жақсы отбасында өскен жасөспірім уақытша қателік жіберсе де, ата-анасының өнегесі мен алған тәрбиесі оны дұрыс жолға қайта бастайды. Сондықтан мақал адамдарды текті құрметтеуге, тәрбиені берік ұстауға шақырады.
Aıaǵy quıar teńizge.
Jaqsydan jaman týsa da,
Tartpaı qoımas negizge.