Түйем жалғыз деп тұзға үйретпе,
Ұлым жалғыз деп асқа үйретпе.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — түйе жалғыз болған соң оны тұзға, ал ұл жалғыз болған соң оны асқа баптап, еркелетіп үйретпе деген ой. Астарлы мағынасы — жалғыз баланы шектен тыс мәпелеп өсірме, оны өмірдің қиындықтарына төзімді, еңбекке, тәртіпке бейім етіп тәрбиеле деген ескерту. Өйткені артық еркелік адамды әлсіз, шыдамсыз, қанағатсыз қылуы мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «түйе» — ауыр жүк көтеретін, төзімді малдың бейнесі. «Тұз» — үйреншікті, жеңіл дәм емес, бірақ түйенің табиғатына сай келмейтін әдетті меңзейді. «Ұл» — болашақ тірек, ұрпақ, ал «асқа үйретпе» дегені баланы тек рақатқа, дайын асқа дағдыландырмау керегін білдіреді. Яғни бұл жерде түйе мен ұл арқылы тәрбиедегі шек пен жауапкершілік салыстырылады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал баланы тым еркелетіп, бар талабын орындап өсірудің дұрыс еместігін еске салады. Мысалы, ата-ана жалғыз баласының орнына бәрін өзі істеп, оған еш жауапкершілік жүктемесе, бала өмірде өз бетімен шешім қабылдауға қиналады. Сондықтан оны кішкентайынан еңбекке, тәртіпке, қарапайымдылыққа үйрету маңызды.
Ulym jalǵyz dep asqa úıretpe.