Жасық пышақ өтпейді, жаныса да,
Жаман «Ар ма!» демейді, таныса да.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — жүзі келте, сапасы нашар пышақ қанша қайралса да, дұрыс өтпейді. Астарлы мағынасы — мінезі төмен, намысы жоқ, ар-ұяты әлсіз адамға қанша ескерту жасалса да, ол түзелуге құлықсыз болады. Яғни адамды жақсы ету үшін тек сөз жеткіліксіз, оның ішкі ниеті мен тәрбиесі де дұрыс болуы керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жасық пышақ» — шалағай, пайдасыз, берік емес адамға теңеу. «Жаныса да» сөзі көп тәрбиелеп, көп жөн көрсеткеннің өзін білдіреді. Ал «Жаман ‘Ар ма!’ демейді» дегені — ар сақтамайтын кісінің амандасу, сыйласу, ізет көрсету сияқты адамдық белгілерден де алыс екенін аңғартады. Пышақтың өтпеуі мен адамның ардан жұрдай болуы қатар салыстырылып, мінездің сапасы заттың сапасындай маңызды екені көрсетілген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды бүгін де адам бойындағы жауапкершілік пен тәрбиені бағалағанда қолдануға болады. Мысалы, жұмыста тәртіп бұзып, ескертуге құлақ аспайтын қызметкерге басшы «Жасық пышақ өтпейді» деп, оның түзелуге ниеті жоқ екенін меңзей алады. Мұнда негізгі ой — адам өзі қаламаса, сыртқы ықпалдың әсері аз.
Jaman «Ar ma!» demeıdi, tanysa da.