Екі кісі бейім тұрса,
Есті кісі кейін тұрады.

Негізгі мағынасы

Екі адам бір нәрсеге таласып, бір-біріне қарсы ұмтылып тұрса, есті, ақылды кісі артқа шегінеді. Мұндағы бейім тұру — бір нәрсеге ыңғайланып, ұрысқа не таласқа дайын тұру. Мақал жанжалда жол берудің әлсіздік емес, ақылдың белгісі екенін айтады: екеуі де тартыса берсе, іс төбелеспен бітеді, ал біреуі шегінсе, дау өзінен-өзі басылады. Шегінген кісі ұтылмайды, ол тыныштықты да, өз абыройын да сақтап қалады.

Образдар мен теңеулер

Бейім сөзі бір нәрсеге икемі, ыңғайы бар, соған қарай ұмтылған күйді білдіреді: «оқуға бейім бала», «ұрысқа бейім». Мақалда бұл сөз екі кісінің бір-біріне қарсы ентелеп, түйісуге дайын тұрған қалпын суреттейді. Кейін тұру — артқа шегіну, ортаға кимелемеу. Екі жол «бейім — кейін» үндестігіне құрылған, бірінші жол дауды, екінші жол оның шешімін береді. Есті сөзі ес-ақылы бар, байсалды адамды білдіреді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақал дау-дамай басталғанда біреуді сабырға шақыру үшін айтылады, көбіне үлкендер жастарға, ата-ана балаға. Сондай-ақ жол берген адамды мақтау үшін қолданылады: ол қорқып емес, ақылмен шегінді. Біреуді әділетсіздікке үнсіз көндіру үшін айтылса, мағынасы бұрмаланады. Мысалы: «Ағаңмен бір ойыншық үшін ұрыспа. Екі кісі бейім тұрса, есті кісі кейін тұрады».

Қолданылу жағдаяттары

— Тойда екі құда төр үшін таласа бастағанда, біреуі күліп төменірек отырады, жиналғандар оны құптайды.
— Жолда екі көлік тар көпірге бір мезгілде келгенде, бір жүргізуші кейін шегініп, екіншісіне жол береді.
— Аулада доп үшін екі бала ұрыса бастағанда, біреуі допты беріп, ойынды жалғастыруды ұсынады.