Әкесі ұлын ұрып, түзетеді,
Анасы қызын ұрып, жүдетеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал тәрбиедегі еркек пен әйелдің, әке мен ананың мінездік айырмасын астарлап жеткізеді. Тура мағынасында әкенің қаталдығы ұлды жөнге салуға, тәртіпке үйретуге бағытталса, ананың шамадан тыс ұрысы қыз баланы жүдетіп, көңілін түсіруі мүмкін деген ой айтылады. Астарлы мағынасы — балаға тәрбиені орнымен беру керек: кейде қатаңдық пайдалы, бірақ ол мейіріммен, өлшеммен ұштасуы тиіс.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ұрып, түзетеді» деген тіркес әкенің талапшыл, жинақы тәрбиесін бейнелейді. Ал «ұрып, жүдетеді» сөзі ананың қаталдығы қыздың нәзік жанын жаралап, шамадан тыс қысым жасайтынын білдіреді. «Түзету» мен «жүдету» — тәрбиенің екі түрлі нәтижесін көрсететін қарама-қарсы образдар.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ата-ана тәрбиесінің жауапкершілігін еске салады. Баланы ұрып-соғу емес, мінезіне сай дұрыс бағыт беру маңызды. Мысалы, ұл баланың тәртібі бұзылса, әке онымен сабырмен сөйлесіп, талап қоя алады; ал қыз балаға ана мейіріммен, сеніммен түсіндірсе, ол өзін қауіпсіз сезінеді. Мақалдың мәні — тәрбиеде қаталдық пен қамқорлықтың тепе-теңдігін сақтау.
Anasy qyzyn uryp, júdetedi.