Көпті сөкпе, асты төкпе.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал көпшілікті орынсыз жамандама, әрі берілген ас-ауқатты рәсуа етпе деген өсиет айтады. Тура мағынасында: бір жағынан — ел-жұртты сөгу, кемсіту дұрыс емес; екінші жағынан — тамақты төгу, ысырап ету жаман. Астарлы мағынасы — адам айналасындағы жұртқа құрметпен қарап, бардың қадірін білуі керек. Көпті сөккен кісі өз беделін түсіреді, ал асты төккен кісі ырыс-берекені бағаламаған болып саналады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көп» — тек сан емес, халық, қауым, айналаңдағы адамдардың бәрі. «Сөгу» — сөзбен тиіп, ренжіту, құрметсіздік таныту. «Ас» — тіршіліктің нышаны, береке мен несібенің белгісі. «Төгу» — ысырап, ұқыпсыздық, қадірсіздік. Осы екі бейне арқылы мақал тілге сақ болуды да, несібе мен ырысты бағалауды да қатар үйретеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік ортада да, үй ішінде де маңызды. Мысалы, біреу желіде жұртты жаппай жамандап, біреулер тамақты қажетсіз ысырап етсе, осы мақал еске түседі. Яғни адам сөзінде сыпайы, ісінде ұқыпты болуы керек.