Қарттық туралы 158
Қарттық туралы мақал-мәтелдер — өмір тәжірибесі, даналық пен кәрілік қадірін дәріптейтін нақыл сөздер жиынтығы.
Күнде бір мақал
«Қарттық туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
158
Мақал-мәтел
50.2K
Қаралым
317
Орташа
Сұрыптау:
Есік алды төбе болса,
Ерттеп қойған атпен тең.
Ауылда бір қария болса,
Жазып қойған хатпен тең.
Ерттеп қойған атпен тең.
Ауылда бір қария болса,
Жазып қойған хатпен тең.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: есік алдындағы төбе адамға алысты бақылауға, айналаны шолуға ыңғайлы…
Сексен - жермен жексен.
Негізгі мағынасы «Сексен - жермен жексен» деген мақал адамның жасы ұлғайған сайын әл-қуаты кеміп, денесі де, іс-әрекеті…
Әкеңнің қадірін әке болғанда білерсің,
Жастықтың қадірін қартайғанда білерсің,
Жақсының қадірін жамандық көріп білерсің.
Жастықтың қадірін қартайғанда білерсің,
Жақсының қадірін жамандық көріп білерсің.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өмірдегі ең қымбат нәрселердің бағасын көбіне сол нәрседен айырылғанда не оны бастан…
Ат қартайса, есекпен достасады,
Ер қартайса, төсекпен достасады.
Ер қартайса, төсекпен достасады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мен жылқының қартайғандағы қалпын салыстырып айтады. Тура мағынасы: ат қартайғанда…
Қартайдым деп қайғырма,
Жас бала бар артыңда.
Жалғызбын деп қайғырма,
Жақсылар бар артыңда.
Жас бала бар артыңда.
Жалғызбын деп қайғырма,
Жақсылар бар артыңда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды қартайдым, әлсіреп қалдым, жалғыз қалдым деп торықпауға шақырады. Артыңда өсіп келе…
Үркер - жұлдыздардың ағасы.
Негізгі мағынасы Үркер — қазақ танымында ерекше қадірлі шоқжұлдыз. Бұл мақалдың тура мағынасы: Үркер аспандағы…
Жастың жүрген жері - мереке,
Қарттың жүрген жері - береке.
Қарттың жүрген жері - береке.
Негізгі мағынасы Жас адам жүрген жерде қуат, қозғалыс, күлкі мен думан көп болады. Себебі жастың бойында қайрат…
Адам жас шағында бір бала,
Қартайғанда бір бала.
Қартайғанда бір бала.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өмірінің екі кезеңін салыстырады. Жас кезде адам тәжірибесіз, аңғал, көп нәрсені енді…
Ер қартайса, қазаншыл болады,
Бүркіт қартайса, тышқаншыл болады.
Бүркіт қартайса, тышқаншыл болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның жас шағындағы қайраты мен қартайғандағы халін салыстырады. Тура мағынасында…
Қайғы жоқта қайғы болды,
Қайынатамның өлгені.
Қайынатамның өлгені.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның басына күтпеген ауыртпалық түскенде айтылатын сөз. Тура мағынасында — қайынатасы…
Күн жаумаса жер жетім,
Кемпірі өлген шал жетім.
Кемпірі өлген шал жетім.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жерге жаңбыр жаумаса, топырақ қурап, тіршілік нәрсіз қалады; ал кемпірі…
Шалдың сөзі - бал.
Негізгі мағынасы «Шалдың сөзі - бал» деген мақал қарт адамның айтқан сөзі тәтті, құнды, пайдалы деген мағынаны…
Кәріге құрмет - балаға міндет.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкенді сыйлау мен кішіні тәрбиелеудің бір-бірімен тығыз байланысты екенін айтады. Қарт адам…
Қазақ қартайса, түйе бағады,
Қарақалпақ қартайса, томар қазады.
Қарақалпақ қартайса, томар қазады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қартайған адамның бұрынғыдай ауыр, қарқынды жұмысты істемей, жасы мен күшіне лайық жеңілдеу…
Сексенде сегіз байлық, сегіз жарлылық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қартайған шақта адамның өмірде жинаған тәжірибесі, мінезі, беделі мен рухани байлығы айқын…
Елуінде ер дана.
Негізгі мағынасы «Елуінде ер дана» деген мақал адам жас ұлғайған сайын ақыл-ойы толысып, өмірден сабақ алып, парасатқа…
Үлкенге жол бер, өзің де қартаясың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкен адамға құрмет көрсет, жолын кеспе, сыйластық таныт дегенді білдіреді. Тура мағынасында…
Инабатты болса - әйел көрікті,
Сақал жарасса - шал көрікті.
Сақал жарасса - шал көрікті.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сыртқы сұлулықтан бұрын адамның мінезі мен орнына сай болуын жоғары қояды. Әйелдің көркі…
Кәрі жатса қунайды,
Жас жүрсе қунайды.
Жас жүрсе қунайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қарт адам жатып, тыныштық тапқанда қуанады, ал жас адам жүріп-тұрып, іс қылып, еңбек еткенде…
Қайырымды жүрек қартаймайды.
Негізгі мағынасы Қайырымды, мейірімді жүрек ешқашан ескірмейді деген ой айтылады. Мұнда тура мағынада адам қартайған…
Жас - кәрінің көзі,
Кәрі - жастың тезі.
Кәрі - жастың тезі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жас пен кәрінің бір-біріне қажет екенін білдіреді. Жас — елдің алдағы үміті, жаңалыққа…
Кәрілікте -
ой - у, өмір - су, үміт - бу.
ой - у, өмір - су, үміт - бу.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кәрілік шақтың адамға жеңіл болмайтынын бейнелеп айтады. Жас кезде адам қуатты, көңілі…
Жастық көкке,
Кәрілік жерге қаратады.
Кәрілік жерге қаратады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның жас кезі мен кәрілік шағын салыстырады. Жастық шақта адам алысқа ұмтылып, биік…
Кәріге - құрмет, жасқа - ізет.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қарт адамды сыйлау, оның өмірлік тәжірибесі мен ақылын бағалау керегін айтады. Ал жас адамға…
Кәрі - қалтаң, жас - жалтаң.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның жасына қарай мінезі мен тәжірибесін салыстырады. «Кәрі» — өмір көрген, сақ, үнемшіл…
Адамның көңілі,
Өгіздің тұмсығы қартаймайды.
Өгіздің тұмсығы қартаймайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның көңілі мен қалауы ешқашан толық қартаюды білмейтінін аңғартады. Тура мағынасында…
Қартаң тартқан адамның оты азаймақ,
Оты азайса, әр істің бәрі тайғақ.
Оты азайса, әр істің бәрі тайғақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қартайған адамның күш-қуаты біртіндеп кемитінін айтады. Жас кезде адам қайратты, ширақ…
Нар өлген жерде жүк қалады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: нар сияқты ірі, күшті түйе өлсе, оның көтеріп жүрген жүгі жерде қалып…
Жақсы адам қартайса - қазына,
Жаман адам қартайса - қазымыр.
Жаман адам қартайса - қазымыр.
Негізгі мағынасы Жақсы адамның қартайғаны — елге пайдалы, сөзі өтімді, тәжірибесі мол, қадірі артқан қазынамен тең. Ал…
Ат қартайса, ұрыншақ болады,
Ер қартайса, ұмытшақ болады.
Ер қартайса, ұмытшақ болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал уақыттың адамға да, жануарға да өз әсерін тигізетінін білдіреді. Ат қартайғанда мінезі…
Кәрі де бір, бала да бір.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қарт адам да, бала да бірдей адам, екеуін де менсінбей қарауға болмайды…
Жақсы қартайса - қазына,
Жаман қартайса - сұмырай.
Жаман қартайса - сұмырай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам қартайғанда оның бұрынғы мінезі, адамгершілігі мен өмірден алған тәрбиесі анық…
Аққу құсқа оқ тисе,
Қашатын суға тигізбес.
Ақсүйекке оқ тисе,
Көршісіне білдірмес.
Қашатын суға тигізбес.
Ақсүйекке оқ тисе,
Көршісіне білдірмес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның абыройы мен ел ішіндегі беделі туралы айтады. Аққу су құсына жатса да, жараланса…
Өсетін елдің қарты қазына болар,
Өспейтін елдің қарты қазымыр болар.
Өспейтін елдің қарты қазымыр болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы мен қарттардың қадірін байланыстырып тұр. Ел өсіп-өнсе, ақыл-кеңесі бар…
Адам өзінен кейінгілерді көріп қартаяды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: адам өзі қартайғанын айналасындағы жасы кіші, кейінгі буынды көргенде…
Өзіңді көрген өлсе өлсін,
Атаңды көрген өлмесін.
Атаңды көрген өлмесін.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкенді құрметтеуді, әсіресе әке-шеше, ата-текке ізет көрсетудің зор мәнін білдіреді. Тура…
Бас ауырып, балтыр сыздар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның денесі қартайғанда немесе қатты шаршап, көп қиындық көргенде ауыратынын білдіреді…
Ер қартайса, еркі кетер,
Әйел қартайса, көркі кетер.
Әйел қартайса, көркі кетер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның жасына байланысты өзгеретін табиғи құбылысты астарлап жеткізеді. Тура мағынада ер…
Ат мініп, атан жетелеп,
Келмейді, сірә, кәрілік.
Күтпейді оны көпшілік,
Сағынып, не тарығып.
Келмейді, сірә, кәрілік.
Күтпейді оны көпшілік,
Сағынып, не тарығып.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кәріліктің аяқ астынан келмейтінін, бірақ оның адамға біртіндеп салмағын түсіретінін…
Аймақ құты - ақсақал,
Ауыл құты - бәйбіше.
Ауыл құты - бәйбіше.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір аймақтың берекесі мен қадірі ақсақалға байланысты, ал ауылдың ырысы…
Ең көп оқылған
Ағадан - ақыл, атадан - нақыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкеннің ақылы мен өмірлік тәжірибесінің құнды екенін айтады. Тура мағынасында ағадан ақыл…
Ердің жасы - екі елу.
Негізгі мағынасы «Ердің жасы - екі елу» деген мақал ер азаматтың кемел шағы елу жасқа таяғанда не толғанда келеді деген…
Отыз ұлың болғанша,
Осырақ шалың болсын.
Осырақ шалың болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көп ұлдан гөрі, ақылы мен беделі бар бір қарияның қадірі жоғары деген ой…
Бір аяғы жерде, бір аяғы көрде.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам жасының ұлғайып, өмірінің соңына жақындағанын білдіреді. Тура мағынасында бір аяғы…
Елуде - ел ағасы.
Негізгі мағынасы «Елуде — ел ағасы» деген мақал адам жасы елуден асқанда ақыл-тәжірибесі толысып, сөзі өтімді, ісі…
«Қарттық туралы» мақал-мәтелдер қазақтың өмірлік тәжірибеден туған даналығын, кәрілік кезеңінің қадір-қасиетін және үлкенге құрмет дәстүрін бейнелейді. Бұл санаттағы нақылдар қарияның ақылы мен көргені — елге бағыт-бағдар, ал жастың міндеті — сыйлау, тыңдау, үлгі алу екенін ұғындырады.
Мұнда қарттықтың табиғи заңдылығы, уақыттың бағасы, сабыр мен парасат, ұрпақ сабақтастығы сияқты тақырыптар кең айтылады. Қарт адамды «шаңырақтың тірегі» деп тану, тәжірибені құр сөз емес, өмірден алынған өнеге ретінде қабылдау — осы мақал-мәтелдердің басты өзегі.
Санат мәтіндері тәрбиелік мәнімен де құнды: олар адамды кішіпейілдікке, жамандыққа бармауға, ата-ана мен қарияны қадірлеуге шақырады. Қарттық жайлы мақал-мәтелдер арқылы қазақы дүниетанымдағы даналық, ар-ұят, жауапкершілік ұғымдары айқын көрінеді.
Мұнда қарттықтың табиғи заңдылығы, уақыттың бағасы, сабыр мен парасат, ұрпақ сабақтастығы сияқты тақырыптар кең айтылады. Қарт адамды «шаңырақтың тірегі» деп тану, тәжірибені құр сөз емес, өмірден алынған өнеге ретінде қабылдау — осы мақал-мәтелдердің басты өзегі.
Санат мәтіндері тәрбиелік мәнімен де құнды: олар адамды кішіпейілдікке, жамандыққа бармауға, ата-ана мен қарияны қадірлеуге шақырады. Қарттық жайлы мақал-мәтелдер арқылы қазақы дүниетанымдағы даналық, ар-ұят, жауапкершілік ұғымдары айқын көрінеді.