«Елуінде ер дана.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Елу жасқа келгенде адам көпті көріп, тәжірибе жинап, ақыл тоқтатады. Мақал жас пен даналықтың байланысын айтады: жастықтағы қызбалық басылып, сөзі салмақты, шешімі ойлы болады. Халық елуге келген кісіні ақылшы тұтқан, дауға, кеңеске шақырған. Бұл жерде «ер» тек ер азамат емес, жалпы есейген адам мағынасында: ақыл жылдармен келеді, оны асықтырып алу мүмкін емес. Кейде мақал жасы елуге жетсе де ақылы толмаған кісіні сынау үшін де айтылады.
Образдар мен теңеулер
Елу жас — адам өмірінің ортасынан ауып, тәжірибесі толысатын кезең: жастық артта қалды, қарттық әлі алда, күш әлі кетпеген, ақыл толған. Дана — терең ойлы, кеңесі елге жарайтын адам. Мақал небәрі үш сөзден тұрады: жас, адам, қасиет. Осы қысқалық оны ереже сияқты нық, есте қаларлық етеді. «Елуінде» мен «ер» сөздерінің е дыбысымен басталуы ырғақ береді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды жасы ұлғайған кісінің ақылды кеңесін құптағанда, оның сөзіне құлақ асуға шақырғанда айтады. Кейде жасы келсе де жеңілтек мінез танытқан адамға кекесін ретінде қолданылады: «Елуінде ер дана деуші еді, сен әлі балалық жасайсың». Жастарды кемсітіп, олардың ойын елемеу үшін айту мақалдың мақсатына жат, ол тек тәжірибенің бағасын көрсетеді.
Қолданылу жағдаяттары
— Екі көрші жер үшін дауласқанда, елуден асқан ағай екеуін ортаға шақырып, ешкімнің көңіліне тимейтін шешім айтады; жұрт: «Елуінде ер дана», — деседі.
— Отбасылық жиында ұлдары үйді сату туралы асығыс шешім қабылдамақ болғанда, әкесі сабыр сақтап, бір жыл күтуге кеңес береді.