Қарттық туралы 158
Қарттық туралы мақал-мәтелдер — өмір тәжірибесі, даналық пен кәрілік қадірін дәріптейтін нақыл сөздер жиынтығы.
Күнде бір мақал
«Қарттық туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
158
Мақал-мәтел
50.2K
Қаралым
317
Орташа
Сұрыптау:
Табақ асымен жарасты,
Кәрі жасымен жарасты.
Кәрі жасымен жарасты.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — табақтағы ас өз ретімен, өз орнымен сәнді болады; сол сияқты кәрі мен жас…
Көп қарттың ішінде
Бір бала болса, дана болады.
Көп баланың ішінде
Бір қарт болса, бала болады.
Бір бала болса, дана болады.
Көп баланың ішінде
Бір қарт болса, бала болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көп қарияның ортасында бір бала болса, сол бала тез есейіп, көргенін…
Көр көкірек жігіттен
Ер көкірек егде артық.
Ер көкірек егде артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жас болса да, ойы тар, көргені аз, тәкаппар жігіттен жасы үлкен, тәжірибелі, сабырлы адам…
Күлге шөккен кәрі бура.
Негізгі мағынасы «Күлге шөккен кәрі бура» — сырттай көргенде әлсіреп, жуасып қалғандай адамды меңзейтін мақал. Тура…
Кәрі сиыр соқпақшыл,
Кәрі кісі тоқпақшыл.
Кәрі кісі тоқпақшыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кәрі адамның да, кәрі малдың да әдеті берік, мінезі қалыптасқан болатынын меңзейді. Тура…
Қарт айнаға қараса,
Өзіне көңілі толмайды.
Өзіне көңілі толмайды.
Негізгі мағынасы Қарт адам айнаға қарағанда, өз бейнесінен өмірдің ізін, жастықтың қайтқанын көреді де, көңілі…
Үлкеннің өмірі уәжіп.
Негізгі мағынасы Үлкен кісі — өмір көрген, көпті көріп, көпті түйген адам. Сондықтан оның айтқаны, көрсеткен жолы…
Көлдің аққуы кетіп, қазы қалды,
Өмірдің көбі кетіп, азы қалды.
Өмірдің көбі кетіп, азы қалды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өмірінің өтпелі екенін, жастық пен күш-қуаттың бірте-бірте азаятынын меңзейді. «Көлдің…
Асырайтын жас болса,
Өлетұғын кәрі жоқ.
Өлетұғын кәрі жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жас адам бар жерде кәріні асырауға мүмкіндік бар, яғни еңбек ете алатын…
Кәрінің ақылы - дәрі.
Негізгі мағынасы Кәрінің ақылы — дәрі деген мақал үлкен адамның өмірден көрген-түйгені, жинаған тәжірибесі адамға көп…
Адам әуелі бастан қартаяды.
Негізгі мағынасы «Адам әуелі бастан қартаяды» деген мақал адамның шын қартайуы тек жаспен өлшенбейтінін білдіреді…
Қатарынан қалған кәрі жетім.
Негізгі мағынасы «Қатарынан қалған кәрі жетім» деген мақалдың тура мағынасы — жасы ұлғайса да, артында сүйеуі, тірегі…
Мен де едім сендей ,
Сен де боларсың мендей .
Сен де боларсың мендей .
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өмірінің өткіншілігін, жас пен кәрінің, бүгінгі күшті мен ертеңгі әлсіздің орнын…
Алпысқа дейін асыр,
Жетпістен кейін жасыр.
Жетпістен кейін жасыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өмір жасына байланысты мінез-құлықты, әсіресе қартайған шақтағы сабыр мен…
Тал таяқ болады,
Шал қонақ болады,
Нан тамақ болады.
Шал қонақ болады,
Нан тамақ болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірдің өтпелілігін, уақыттың бәрін өзгертіп, әр нәрсенің өз орны мен қадірі бар екенін…
Кәрі түйе тапырақтаса, боран болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жасы үлкен, күш-қуаты кеміген түйе аяқтарын ауыр басып, жерді көп…
Ұрының өзіне лайық сойылы бар,
Қарттың сөзіне лайық орны бар.
Қарттың сөзіне лайық орны бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр адамға, әр істің өзіне сай өлшемі бар екенін білдіреді. Тура мағынасында ұрыны жазалайтын…
Қазақ жаңылса, қартынан сұрайды,
Орыс жаңылса, қатынынан сұрайды.
Орыс жаңылса, қатынынан сұрайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі халықтың өмір салты мен ақыл-кеңес сұрау дағдысын салыстыра айтады. Қазақ қателессе не…
Бұрынғының кісісі - бүгінгінің кішісі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бұрын өмір сүрген, көпті көрген адамды бүгінгі күннің өлшемімен төмендетіп қарама деген ой…
Жас келген сайын жан жақын келеді.
Негізгі мағынасы Жас ұлғайған сайын адам өз өмірін көбірек ой елегінен өткізеді, өткенін саралап, жан дүниесіне үңіле…
Көрінің бәрі өледі,
Жастардың ажалдысы өледі.
Жастардың ажалдысы өледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірдің өткінші екенін, өлімнің барша жанға ортақ екенін білдіреді. Бірінші жолдағы ой…
Толықсып аққан дария - мейірманды қария.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қарт адамның кемеліне келген, өмір көрген, сөзі мен ісі орныққан шағын дарияға теңейді…
Кәрісі жоқтың жасы дуана.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қарт адамдары жоқ үйдің жас адамы дуанаға ұқсайды деген сөз. Астарлы…
Сегізінде баланың тісі түседі,
Сексенде ердің бір-біріне ісі түседі.
Сексенде ердің бір-біріне ісі түседі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өмірінің әр кезеңінің өз сыры, өз міндеті бар екенін білдіреді. Бала кезде тәннің де…
Жастықта жалыны жоқтың,
Қартайғанда тәлімі жоқ.
Қартайғанда тәлімі жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өміріндегі екі кезеңді салыстырады: жастық шақ пен қарттық. Тура мағынасы — жастықта…
Қария тыңдалмаса,
Жігіт шыңдалмайды.
Жігіт шыңдалмайды.
Негізгі мағынасы Қарияның ақылы тыңдалмаса, жас ұрпақ дұрыс бағыт алып, өмірдің сабағын толық үйрене алмайды. Бұл мақал…
Жылқының басы мың қаладан қайтады.
Негізгі мағынасы Жылқының басы мың қаладан қайтады деген мақал адамды туған жері мен үйренген ортасынан жырақтатсаң да…
Қартайған түйе кетеген келеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қартайған адам не жануар бұрынғыдай қуатты, ширақ бола алмайтынын астарлап айтады. Тура…
Қарттың айтқанын істе,
Жастың тапқанын тісте.
Жастың тапқанын тісте.
Негізгі мағынасы Қарттың айтқанын істе, жастың тапқанын тісте деген мақал үлкеннің ақылы мен тәжірибесін қадірлеуді…
Күнінде асыл десең де,
Қартайғанда ер жетім.
Қартайғанда ер жетім.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: адам жас кезінде қадірлі, сүйікті, бағалы көрінсе де, қартайғанда жалғыз…
Түйе тайғақ келеді,
Табанынан мөр кетсе.
Кәрі тайғақ келеді,
Екі көзден нұр кетсе.
Табанынан мөр кетсе.
Кәрі тайғақ келеді,
Екі көзден нұр кетсе.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның да, малдың да әлсіреп, әлді күнінен айрылатын шағын салыстырып айтады. Түйе тайғақ…
Үлкенді шақыр - асыңа келсін,
Үлкенге күл - басыңа келсін.
Үлкенге күл - басыңа келсін.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкен адамды құрметтеудің маңызын айтады. Тура мағынасында, үйге дастарқан жайғанда жасы…
Шалдың әні зармен тынады.
Негізгі мағынасы «Шалдың әні зармен тынады» деген мақал өмірдің соңғы кезеңі жайлы астарлы ой айтады. Мұндағы тура…
Тақиялы бас талайды көреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — басында тақиясы бар адам талай нәрсені көріп, өмірдің әртүрлі сын-сынағын…
Көп ортасында кәрің болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көптің, яғни жұрттың ішінде жас та емес, кәрі де емес, ақылы толысқан…
Қартайсаң да өлімді ойлама,
Еліңді ойла.
Еліңді ойла.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды қартайған шақта да өз басының қамына ғана берілмей, елінің болашағын ойлауға үндейді…
Арықты күтсең - тойынар,
Кәріні күтсең - қойылар.
Кәріні күтсең - қойылар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: арық малды жақсылап бағып-күтсең, ол семіріп, тойынады; ал кәрі адамға…
Інің ағаңдай болмас,
Ағаң атаңдай болмас.
Ағаң атаңдай болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал туыстық қатынаста әр адамның өз орны бар екенін білдіреді. Іні – іні болып қалады, қанша…
Ең көп оқылған
Ағадан - ақыл, атадан - нақыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкеннің ақылы мен өмірлік тәжірибесінің құнды екенін айтады. Тура мағынасында ағадан ақыл…
Ердің жасы - екі елу.
Негізгі мағынасы «Ердің жасы - екі елу» деген мақал ер азаматтың кемел шағы елу жасқа таяғанда не толғанда келеді деген…
Отыз ұлың болғанша,
Осырақ шалың болсын.
Осырақ шалың болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көп ұлдан гөрі, ақылы мен беделі бар бір қарияның қадірі жоғары деген ой…
Бір аяғы жерде, бір аяғы көрде.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам жасының ұлғайып, өмірінің соңына жақындағанын білдіреді. Тура мағынасында бір аяғы…
Елуде - ел ағасы.
Негізгі мағынасы «Елуде — ел ағасы» деген мақал адам жасы елуден асқанда ақыл-тәжірибесі толысып, сөзі өтімді, ісі…
«Қарттық туралы» мақал-мәтелдер қазақтың өмірлік тәжірибеден туған даналығын, кәрілік кезеңінің қадір-қасиетін және үлкенге құрмет дәстүрін бейнелейді. Бұл санаттағы нақылдар қарияның ақылы мен көргені — елге бағыт-бағдар, ал жастың міндеті — сыйлау, тыңдау, үлгі алу екенін ұғындырады.
Мұнда қарттықтың табиғи заңдылығы, уақыттың бағасы, сабыр мен парасат, ұрпақ сабақтастығы сияқты тақырыптар кең айтылады. Қарт адамды «шаңырақтың тірегі» деп тану, тәжірибені құр сөз емес, өмірден алынған өнеге ретінде қабылдау — осы мақал-мәтелдердің басты өзегі.
Санат мәтіндері тәрбиелік мәнімен де құнды: олар адамды кішіпейілдікке, жамандыққа бармауға, ата-ана мен қарияны қадірлеуге шақырады. Қарттық жайлы мақал-мәтелдер арқылы қазақы дүниетанымдағы даналық, ар-ұят, жауапкершілік ұғымдары айқын көрінеді.
Мұнда қарттықтың табиғи заңдылығы, уақыттың бағасы, сабыр мен парасат, ұрпақ сабақтастығы сияқты тақырыптар кең айтылады. Қарт адамды «шаңырақтың тірегі» деп тану, тәжірибені құр сөз емес, өмірден алынған өнеге ретінде қабылдау — осы мақал-мәтелдердің басты өзегі.
Санат мәтіндері тәрбиелік мәнімен де құнды: олар адамды кішіпейілдікке, жамандыққа бармауға, ата-ана мен қарияны қадірлеуге шақырады. Қарттық жайлы мақал-мәтелдер арқылы қазақы дүниетанымдағы даналық, ар-ұят, жауапкершілік ұғымдары айқын көрінеді.