Еңбекке қарай құрмет,
Жасына қарай ізет.
«Еңбекке қарай құрмет, Жасына қарай ізет.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның еңбегі мен жасына қарай сый-құрмет көрсетілуі керек екенін айтады. Тура мағынада, кім көбірек еңбек етсе, соның еңбегі бағалануға тиіс; ал жасы үлкен адамға ізет білдіру — кішінің парызы. Астарлы мағынасы бойынша, қоғамда құрмет пен сыйластық тек жасқа емес, адамның ісіне, мінезіне, өмірлік тәжірибесіне де байланысты. Еңбек еткен жан қадірлі, ал үлкенді сыйлау — тәрбиенің белгісі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «құрмет» сөзі — адамның істеген ісіне берілетін лайықты бағасын білдіреді. «Жасына қарай ізет» тіркесі үлкенге құрмет, кішіге қамқорлық деген ұлттық түсінікті аңғартады. Яғни жастың өзі емес, жастан келген тәжірибе мен көрген-түйгені ескеріледі. «Еңбек» пен «ізет» қатар айтылуы — қазақ танымында адал іс пен әдептің бір-бірінен ажырамайтынын көрсетеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бұл мақал қазір де өзекті. Мысалы, жұмыста көп үлес қосып, жауапкершілікті адал атқарған қызметкерге басшылық сенім артады, сый-құрмет көрсетеді. Сол сияқты отбасында немерелерінің үлкен ата-әжесіне орнын беріп, сөзін бөлмей тыңдауы — «жасына қарай ізет» қағидасының көрінісі.
Jasyna qaraı izet.