Ақылды мен ақымақ туралы — 30-бет 1532
Сұрыптау:
Омырауына отын жарсаң да оянбас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қалың ұйқыдағы, селқос немесе қырсық адамға айтылған. Тура мағынада біреудің омырауына от…
Ондай-ондай хан қызында да болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ханның қызы сияқты ең мәртебелі, тәрбиелі деген адамның өзінде де…
Оңай сенген оңай өледі.
Негізгі мағынасы Оңай сенген оңай өледі деген мақал адамға әр сөзге, әр уәжге соқыр сенбеу керегін ескертеді. Мұндағы…
Оңбағанның иті ұры кеткен соң үреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ұры кетіп қалғаннан кейін ғана ит үреді, яғни қауіп өтіп кеткен соң дабыл…
Опаға барған ағарар,
Жосаға барған қызарар.
Жосаға барған қызарар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам кімді, нені жолдас етіп таңдаса, соның әсерін тартатынын білдіреді. Тура мағынасында…
Күнде бір мақал
«Ақылды мен ақымақ туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Орақшының жаманы орақ таңдайды.
Негізгі мағынасы Орақшының жаманы орақ таңдайды дейді: олақ адам ісінің бүлінуін өзінен емес, құралынан көреді. Мақал…
Ордалы жыланмен ойнама.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында орда болып жатқан, яғни көп жылан шоғырланған жерге жақындама, олармен…
Ормансыз жер жалаңаш,
Армансыз ер жалаңаш.
Армансыз ер жалаңаш.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: орманы жоқ жер көріксіз, жалаңаш көрінеді. Астарлы мағынасы: арманы жоқ…
Орташа болсаң, ақыңды ешкім жемес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ісі де, сөзі де, мінезі де шектен шықпай, орта жолды ұстауы керегін аңғартады…
Орынсыз мақтау орға жығады.
Негізгі мағынасы Орынсыз, яғни дәлелсіз не шектен тыс айтылған мақтау адамның ақылын бұлдыратып, өзіне-өзі сеніп…
Осал ағаш бұтағын көтере алмас,
Осал адам атағын көтере алмас.
Осал адам атағын көтере алмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға берілген атақ, абырой, жауапкершілік ауыр жүк екенін білдіреді. Тура мағынасында…
От ауызды, орақ тілді.
Негізгі мағынасы Аузынан от шашқан, тілі орақтай өткір адам туралы айтылатын тұрақты сипаттама. Ондай адамның сөзі отша…
Отқа салып ерітсең де,
Алтын, сірә, жез болмас.
Аяққа шұлғау қылсаң да,
Асыл жібек бөз болмас.
Алтын, сірә, жез болмас.
Аяққа шұлғау қылсаң да,
Асыл жібек бөз болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның, заттың не қасиеттің шынайы болмысы сыртқы әсермен өзгермейтінін білдіреді. Алтынды…
Отқа түссең, шайдай бол,
Пышаққа түссең, қойдай бол.
Пышаққа түссең, қойдай бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды қиындыққа тап болғанда сабырлы, төзімді, ұстамды болуға шақырады. Тура мағынада отқа…
От түтінсіз болмас, жігіт мінсіз болмас.
Негізгі мағынасы От жанған жерде міндетті түрде түтін болады, түтінсіз от болмайды. Сол сияқты жігіт те мүлде мінсіз…
Өгізді оқалақ аздырар,
Естіні ой аздырар.
Естіні ой аздырар.
Негізгі мағынасы Өгізді оқалақ, яғни сәйгел шағып, мазасын алып жүдетеді; ал ақылды, есті адамды ой мен уайым жүдетеді…
Өгіз мүйізді сиырдың сүті болмайды,
Сиыр мүйізді өгіздің күші болмайды.
Сиыр мүйізді өгіздің күші болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сыртқы ұқсастықтың ішкі қасиетті алмастырмайтынын айтады. Өгіз қанша мүйізді болғанымен, ол…
Өгіз оғы, бұзау боғы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — өгіздің ізіне, тіршілігіне сай қалатын белгісі бар, ал бұзаудың қалдығы…
Өгіз өлер жерінде өкіреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — өгіз өлер алдында өкіреді, яғни жан қиналған сәтте қатты дыбыс шығарады…
Өз ақылын шамалаған қор болмас.
Негізгі мағынасы Өз ақылын шамалаған, яғни өз білімі мен түсінігінің шегін дұрыс бағалаған адам қор болмайды, ұятқа…
Өз ақылың ақыл-ақ,
Кісі ақылы шоқырақ.
Кісі ақылы шоқырақ.
Негізгі мағынасы Өз басыңда пісіп-жетілген ой ғана сені нық, тура жолмен алып жүреді; кісінің ақылымен жүрген адам…
Өз басындағы отты көрмей,
Біреудің басындағы шоқты көрер.
Біреудің басындағы шоқты көрер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өз кемшілігін, өз басындағы үлкен мінін көрмей, өзгенің болмашы қатесін тез…
Өз білмегеніңді кісіден сұра,
Үлкен болмаса, кішіден сұра.
Үлкен болмаса, кішіден сұра.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға білмегенін жасырмай, сұраудан ұялмауды үйретеді. Тура мағынасында: егер бір нәрсені…
Өз елінде сызу сызбаған,
Кісі елінде нақыш салыпты.
Кісі елінде нақыш салыпты.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өз жерінде, өз елінде ештеңе өндіре алмай, қабілетін көрсете алмаған адамның бөгде ортада…
Өзі болған жігіттің,
Түп атасын сұраған ит.
Көкорай шалғын тұрғанда,
Қу тақырға қонған ит.
Түп атасын сұраған ит.
Көкорай шалғын тұрғанда,
Қу тақырға қонған ит.
Негізгі мағынасы Өзі болған, яғни өз еңбегімен, ақылымен ел қатарына қосылған жігіттің түп атасын қазбалайтын адамды…
Өзі жаман өзгені жақсы демес,
Жақсы деуге өзі де жақсы емес.
Жақсы деуге өзі де жақсы емес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі мінезі мен ниеті дұрыс болмаса, оның өзгені шынайы бағалай алмайтынын…
Өзі қаңбақ болсын,
Онда қандай салмақ болсын?
Онда қандай салмақ болсын?
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам бойында тұрақтылық, салмақтылық, ішкі береке болмаса, оның сөзі де, ісі де өтімсіз…
Өзім асыраған күшігім өзімді қапты.
Негізгі мағынасы «Өзім асыраған күшігім өзімді қапты» деген мақал адам өз қолымен өсірген, қамқорлық көрсеткен нәрсенің…
Өзім білем деген жігіттің,
Басына ойран салғаны.
Көп біледі деген жігіттің,
Еліне қорған болғаны.
Басына ойран салғаны.
Көп біледі деген жігіттің,
Еліне қорған болғаны.
Негізгі мағынасы «Өзім білемін» деп ешкімнің ақылын тыңдамайтын жігіт ақыры басына ойран салады, яғни өзін бәлеге душар…
Өзім білем деген өлер,
Көп біледі деген күлер.
Көп біледі деген күлер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өз білімін асырып, басқаны менсінбей сөйлеуі қауіпті екенін ескертеді. «Өзім білем»…
Өзім білем деген өрге баспас.
Негізгі мағынасы «Өзім білем деген өрге баспас» деген мақал адамның өзін тым жоғары қойып, өзгенің ақылын тыңдамайтын…
Өзімде жоқ көтен боғымен піссін.
Негізгі мағынасы Сойылған малдың ішек-қарнын пісірер алдында мұқият тазалайды. Ал мақалдағы кісі: «Өзімде жоқ, маған…
Өзімдікі сұңғыла, өзгенікі миғұла.
Негізгі мағынасы Өзімдікі — сұңғыла, ақылды, алғыр; өзгенікі — миғұла, мисыз. Мақал адамның өзіне тиесілі нәрсені…
Өзімшілдің іші тар, ойы шартық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өзімшіл, тек өз пайдасын ғана ойлайтын адамның ішкі дүниесі тар болатынын білдіреді. Мұндай…
Өзіне өзі өкпелеген,
Білім барлығы.
Өзімнен озар жоқ деген,
Көңіл тарлығы.
Білім барлығы.
Өзімнен озар жоқ деген,
Көңіл тарлығы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өзіне-өзі ренжіп, өз еңбегін, өз кемшілігін дұрыс бағалай алмаса, оның ойы да…
Өзінің боғын көрмей,
Біреудің шоғын көреді.
Біреудің шоғын көреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өз кемшілігін көрмей, басқаның мінін аңдып жүретін адамды сынайды. Тура мағынасында — адам…
Өзінің кетпендей мінін көрмеген
Біреудің инедей мінін көреді.
Біреудің инедей мінін көреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға өз кемшілігін байқамай, өзгенің болмашы мінін ғана көретін мінезді әшкерелейді. Тура…
Өзінің қисықтығын білмей,
Өзгенің түзулігін білмейді.
Өзгенің түзулігін білмейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өз мінін, кемшілігін аңғармай тұрып, өзгенің жақсы қасиетін де дұрыс бағалай…
Өзінің парқын білген
Өзгенің нарқын біледі.
Өзгенің нарқын біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өз қадірін, шама-шарқын, орнын дұрыс түсінсе, басқа біреудің де қадірін бағалай…
Өзін-өзі білген ер бақытты,
Өзін-өзі билеген ел бақытты.
Өзін-өзі билеген ел бақытты.
Негізгі мағынасы Өзін-өзі білген адам бақытты: ол өз күшін де, әлсіз тұсын да таниды, қолынан не келетінін, қай жерде…